Conventions used in collation files .
Witnesses reported:
Regularly: Av Ba Bb Br Es Fr Ly Ox Pz Vc Vd Vf Vg We
Occasionally: Lb Pa Vb
(-Prologus-) {incipit prologus in libros dyalogorum qui versantur inter magistrum et discipulum suum Ox; in nomine domini amen incipit prologus in libros dyalogorum qui versatur inter magistrum et discipulum suum capitulum primum. Magister Av; in nomine domini incipit prologus in libros dyalogorum qui versatur inter magistrum et discipulum capitulum primum. Magister Fi; incipit dyalogus venerabilis inceptoris fratris Gulielmi Ockami ordinis fratrum minorum nationis Anglicorum. Magister Ba; incipit prologus venerabilis inceptoris fratris Gwilhelmi Ockam ordinis fratrum minorum nationis anglicorum Fr}
(*Magister:*) {omitted Bb Es Fr Ly Pz Vb Vc Vg} In omnibus (*curiosus existis*) {existis cusiosus We} nec me (*desinis*) {desulis Ba, desistis Fr} infestare. Quamvis (*enim*) {omitted Ba Es; tamen Fr} (*ob*) {ad Es} multos (*editos*) {aditos Es} laboriose tractatus scias me non modicum fatigatum, quoddam tamen opus insolitum (*fieri*) {omitted Fi Fr Ly Pz Vg} postulas importune. Nam (*ut*) {et Ba, nec Fi Vg; omitted Es} de controversia quae (*super*) {de Ly Pz} fide catholica et (*multis*) {aliis added Fr Vd} [TEXT?] (*incidentalibus*) {incidentibus Bb Fi Fr Ly Pz Vc Vd Vg} inter Christianos (*nunc*) {omitted Av} (*vertitur*) {quaestio added Ly Pz Vc Vg} (*nescio*) {omitted Ly Pz Vg} quam (*(*summam*) {summarie Vd} (*tibi*) {omitted Fi}*) {tibi summam Ly Pz Vg} (*componam*) {exponam Fi Ly Pz Vc Vg, consonam Fr} (*impudenter*) {impudens Av Ox, imprudenter Vd} exposcis et audacter formam procedendi modumque (*loquendi*) {omitted Fi} mihi, (*^Aut dicis, intendis imponere. Sane cum tuam (*^B(*fuerim*) {scierim Bb Fi}A^*) {omitted Vg} importunitatemB^*) {importunitatem fuerim Ba} frequenter expertus non eo quod amicus meus es sed propter [TEXT? importunitatem?] (*improbitatem*) {importunitatem Lb; probitatem Vg} tuam voluntati tuae parere (*conabor*) {curabo We}. Quale (*ergo*) {igitur Av Ba We} opus (*et*) {vel Fr} (*quomodo*) {cuiusmodi Fr Ly Pz Vg, qualiter Fr; et qualiter added Vd} (*edi*) {omitted Ly Pz Vg; editum Ba Fr Vd} desideras (*manifesta*) {capitulum secundum added Av}
Discipulus: Vehementer exulto (*quod*) {tu added Ly Pz} meis supplicationibus acquiescis. (*Teneo*) {tenes Bb} (*enim*) {ergo Ly Pz Vd Vg, ego Fr, igitur Bb Fi} firmissime quod opus futurum (*occasionem*) {occasione Av Ox} inveniendi veritates quamplurimas toti Christianitati perutiles ministrabit. Quod opto (*in tres distingui*) {distingui in tres Fr} (*tractatus*) {partes Ly We} (*quorum primum*) {quarum prima Ly We} "De haereticis", (*secundum*) {secunda Ly We} "De (*dogmatibus*) {pape added Vc} Iohannis (*vicessimisecundi*) {et added Ba}", (*tertium*) {tertia Ly We} "De gestis (*circa*) {contra Bb Ly Pz Vg} fidem altercantium orthodoxam" volo (*vocari*) {notari Ba}. Totum (*vero*) {omitted Bb} opus "Dialogum" censeo (*appellandum*) {approbandum Es}. Peto (*enim*) {te added Fr Vd; instantius added Es} ut per interrogationem (*et*) {per added Fr Ly Vdm} (*responsionem*) {omitted Vd, added Vdm} fiat. Volo (*namque*) {enim Pz Ly} te interrogare (*et*) {omitted Fr} tu mihi respondebis. Persona (*autem*) {omitted Vd} mea nomine "Discipuli", tua vero nomine "(*Magistri*) {magistrari Ba}" (*notetur*) {vocetur Ba Bb Es Fi Fr Ly Pz Vd Vg}, in quo personam recitantis (*assumas*) {assumes Fr Vd}. Nec tantum unam sed plures quando tibi [TEXT?] (*expedire*) {omitted Av Ba Bb Es Fi Fr Ly Ox Pz Vc Vd Vg We, added Frm} videbitur ad eandem interrogationem narra sententias.
Sed (*quod*) {quid We} tua sapientia sentit (*mihi*) {omitted Ox} (*velis nullatenus*) {nullatenus velis Ba} (*indicare*) {occultare Vd; mihi added Ox}. Quamvis enim (*velim*) {velis Ly} omnino (*ut*) {vero Vg} cum diversas et (*adversas*) {omitted Ox; sententias seu added Fr} assertiones fueris (*discussurus*) {discursurus Fr Ly Pz Vd} tuam (*quoque*) {conclusionem Ly Pz Vg} (*minime*) {omitted Es} praetermittas, quae tamen (*sit tua*) {tua sit Fr Ly Pz Vd Vg} nullatenus (*manifestes*) {manifesta Fi Vc}. Ad quod petendum moveor ex duobus. Primum est (*quia*) {quod Ba We} tantam de tua doctrina aestimationem obtineo quod (*propter*) {tuam added Av} sententiam quam te (*omnino scirem*) {scirem omnino Fr Vd} asserere intellectum proprium (*cogerer*) {thogere Ox, erga eam Fr, cogerem Vd} (*captivare*) {captivarem Fr}. In his autem quae (*modo*) {meo Av} (*gestio*) {nescio Vd, nescio vel Es} indagare (*(*tua*) {omitted Ly Pz Vg} nolo auctoritate*) {nolo tua auctoritate Fr} moveri, sed (*quid*) {quod Es Ox Vd} in me (*possint*) {possent Ba We, poscit Es Vd} rationes et auctoritates (*quas*) {omitted Vd} (*adduces*) {quis adduceret Ly Pz, queo adducere Vd, adducere Vg} (*ac*) {aut Ly Pz Vg} (*meditatio*) {meditando Vd} propria experiri.
Secundum est (*quia*) {quod Ba Fi Fr}, (*cum*) {omitted Ba} amor et odium, superbia, ira et invidia (*ac nonullae*) {nec non Ly Pz, aut vero nullae Vg} (*aliae*) {omitted Ba Fi} (*animae*) {omitted Fr} passiones (*in*) {ab Ly Pz} (*inquisitione*) {acquisitione Fr} veritatis (*humanum*) {humanam Ox; accipiant added Vg} (*impediant*) {impediunt Vd}, (*immo*) {et added Ly Pz} (*pervertant*) {pervertunt Vd}, iudicium, (*si*) {scientiam vel added Vd} (*sententiam*) {scientiam Pz Vg} tuam et (*etiam (*nomen*) {tuum added Fr}*) {nomen etiam Vc} occultare volueris, nec amici (*opus futurum plusquam debeant*) {plusquam debeant opus futurum Fr} (*amplectentur*) {amplectantur Vd Vg}, nec plusquam oporteat (*despiciant*) {despicient Fr Ly Pz We, decipiant Vd} inimici, sed hii et illi, non (*quis*) {quid Vg; est added Fr} (*(*aut*) {ac Fi} cuius*) {aut eius Av Ox, est alicuius Pz LyVg, amicus Vd, alicuius Bb} sententiae (*fuerit*) {omitted Ly Pz Vg We} (*auctor*) {actor Ba}, (*sed (*quid*) {quod Vd} dicitur*) {omitted Ba} attendentes, (*rectioribus*) {rectoribus Av Bb Ox Br, rationis Fr, remotis zeli Ly Pz Vd, remotiorem Vg} oculis scribenda (*respicient*) {respiciant Bb Fi, discutiant Fr; omitted Vd} et (*insistent*) {insistant Fr} (*sincerius*) {citius Vg} (*indagini*) {indagare Ly Pz Vg} (*veritatis*) {veritatem Ly Pz Vd Vg}.
Propter quam (*etiam*) {omitted We} rationem in hoc opere (*quid*) {quod Es Fi Ox Vd} de domino summo pontifice (*ac*) {de added Fr Ly Pz Vd Vg} doctrina eius suisque aemulis sentias (*nequaquam*) {nunquam Ly Pz Vg} aperias. Quod (*ut*) {nec] Es} magis abscondas, cum de (*personis*) {eorum added Fr Vd} (*loqueris*) {?loqueriris Fr, loquens Vd Vg} eorum, (*nomina supprimas*) {supprimas nomina Fr} officiorum et primis litteris nominum propriorum (*appella*) {appellat Ox; omitted Vg}. Unde dominum (*papam*) {Iohannem 22 added Vc; vel added Vg} (*dominum*) {omitted Av Fr Ox} (*I*) {omitted Av Ox; vel Vg}, [Fi illegible](*Bavarum*) {Bavariae Fr Ly Pz, Bernardinum Vd; omitted Fr} (*dominum*) {regem romanorum Vc; omitted Av Fr Ox Vd} (*B*) {L. Ba Bb We; omitted Av Fr Ox Vd Vg}, (*Fratrem*) {vero added Fr Vd} (*Michaelem*) {de cesena quondam added Ba; de cesena added We}, (*Generalem (*Fratrum Minorum*) {ministrum Br}*) {omitted We}, (*fratrem M*) {omitted Av Ly Ox Pz Vg; magister added Fr Ly Pz; et added Ba Fr}, Fratrem (*Giraldum*) {geraldum Br, gerardum Fr Ly Pz Vc Vd, girardum Bb Fi Vg} (*Othonis*) {odonis Br; omitted Fr; nunc generalem dictorum fratrum added Ba} (*Fratrem*) {omitted Av Ox} (*G*) {B Ba; omitted Av Ox} cura vocare.
A te autem (*(*specialiter*) {omitted Fr} hoc opus*) {hoc opus specialiter Ba Vd} (*efflagito*) {ex flagito Fr, exflagit Vd; specialiter added Fr} non solum quia te reputo prae aliis eruditum, sed etiam quia te video circa (*contingentia*) {omitted Ly Pz; et added Fr; contrariam Vg} (*controversiam*) {controversia Es Ox} (*praefatam*) {praefata Es} singulariter (*occupatum*) {occupatam Ox}. (*Omnes*) {omitted Vg} enim libellos et opera adversariorum contra dominum summum pontificem niteris congregare, in quibus (*sine*) {omitted Es, added Esm} intermissione studes, ita ut aliquando (*occasionem*) {occasiones Ox} habeam (*suspicandi*) {suspiciendi Pz, supplicandi Vd Vg} (*quod*) {et Ox} (*aliqua*) {acta Vg} dubitatio in corde tuo de summo pontifice eiusque doctrina nascatur. (*Quia*) {quod Pz} tamen a me---(*quem*) {omitted Es, added Esm} scis (*eiusdem*) {eius Vd} (*domini*) {omitted Ba Es We} summi pontificis sincerissimum (*zelatorem*) {celatorem Vc}, et (*quod*) {eius added Fr} adversarios complicesque eorum valde (*detestor*) {detestori Ox}---de praedictis nihil (*abscondis*) {abscondas Ba Br Fr, abscondat Es}, mihi (*praebes*) {praebens Ba Fr} materiam opinandi (*quod ad*) {ad quod Ba Es} reprobandum tempore opportuno omnia opera (*colligis*) {colligas Fr} aemulorum. Verumtamen propter (*motiva*) {moram Vg} praescripta ante (*huius*) {huiusmodi Av Ox} operis (*consummationem*) {omitted Es} mihi mentem tuam minime pandas, nec propter hoc (*putes te*) {te putes Fr} culpam aliquam incursurum, (*(*quia*) {nam Vd} ut melius [nosti? Knysh] nosci nonnumquam (*licet veritatem*) {veritatem licet Fr} ex causa tacere*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg}.
(*Tractatum (*igitur*) {ergo Es Fr Pz Vd Vg} primum*) {primam ergo partem Ly} de haereticis (*acceleres inchoare*) {inchoare accleres Fr Vd} (*quem*) {materiam Ly Pz Vg, quod Av Ox} in septem divide libros quorum primus investiget ad (*quos*) {an scilcet ad added Fr} theologos (*videlicet*) {omitted Fr} vel canonistas, pertinet principaliter (*diffinire*) {distinguere Vd; et distinguere added Fr} quae assertiones catholicae, quae (*haereticae*) {et added Fr; sunt censende added Es} (*(*qui (*etiam*) {omitted We}*) {et quae Av} haeretici et (*qui*) {omitted Fi Ly Pz; quae Av} catholici debeant reputari*) {omitted Es, added Esm}. (*Secundus (*inquirat*) {inquirit Vd} quae assertiones (*(*haereticae*) {et added Br Fr} quae catholicae*) {catholicae et quae haereticae Ba} sunt censendae.*) {omitted Es} Tertius principaliter (*consideret*) {considerat Fr Pz Vd, consideretur Ox} quis errans (*est inter haereticos*) {inter haereticos est Ly Pz} computandus. (*Quartus*) {considerat added Fr} quomodo de (*pertinacia*) {pertinacitate Ly Pz Vd} et pravitate haeretica debeat quis convinci. Quintus (*qui*) {quae Av} (*possunt*) {possit Ox} (*pravitate haeretica*) {haeretica pravitate Fr} maculari. Sextus agat de punitione haereticorum et maxime papae (*si (*efficiatur*) {fiat Vd}*) {qui fuerit Fr} haereticus. Septimus (*tractet*) {tractat Ba Br Fr} de credentibus, fautoribus, defensoribus, et (*receptatoribus*) {receptoribus Es Fr Ly Pz Vd Vg} (*haereticorum*) {capitulum tertium added Av Fi}.
Magister: Affectas ut (*video*) {videtur Ba, audeo Br} quatinus ex serie dicendorum nemo (*possit*) {posset Ox} colligere quam (*partem*) {per Vg} dissentientium (*circa*) {contra Br} (*(*catholicam*) {omitted Vg} fidem*) {fidem catholicam Fr Ly Pz} (*(*reputem*) {omitted Fr, added Frm} iustiorem*) {instituerem Vd}, quod tuae satisfaciens voluntati, una cum aliis (*quae*) {vel added Ly Pz} (*efflagitas*) {flagitas Ba Es, efflagitat Bb, largitas Vg; vel affectas added Ly Pz}, servare curabo. (*Porro*) {sed Fr, primo Vd, primo tamen Ly Pz Vg} (*cum*) {omitted Vg} opus futurum per interrogationem et responsionem fieri (*roges*) {coges Bb}, responsionem (*autem*) {vero Fr} interrogatio (*antecedit*) {antecedat Vd We}, tuum erit incipere. (*Quod*) {quid Vd Vg, quicquid Fr} (*ergo*) {igitur Fi} tibi placet interroga (*Explicit (*prologus*) {etc added Av}. Incipit primus liber, (*ad quos, theologos vel canonistas, pertinet principaliter diffinire quae assertio catholica, quae haeretica. sit censenda investigans*) {primae partis dyalogorum Bb Fi Vg; primae partis c. 1 dyalogorum, et ostendit quod diffinire in materia fidei per modum auctoritatis petinet ad summum pontificem sed si modum doctrine arguit quod pertinet ad canonistas Av Ox; primae partis dyalogi utrum ad theologos vel canonistas principaliter pertinet diffinire quae assertiones sunt catholicae, quae haereticae, quive sunt haeretici, et qui catholici, investigans We}*) {omitted Ba Br Fr Ly Pz Vd}
(-(*LIBER PRIMUS*) {omitted Av Ba Bb Fi Fr Ox Vc Vd}-) {Incipit primus liber, ad quos, theologos vel canonistas, pertinet principaliter diffinire quae assertio catholica, quae haeretica. sit censenda investigans [TEXT?] Es Vb Vc; Incipit primus liber primae partis dyalogorum Bb Vg; Incipit primus liber primae partis [TEXT?] c. 1 dyalogorum, et ostendit quod diffinire in materia fidei per modum auctoritatis petinet ad summum pontificem sed si modum doctrine arguit quod pertinet ad canonistas Av Ox; Incipit primus liber primae partis dyalogi utrum ad theologos vel canonistas principaliter pertinet diffinire quae assertiones sunt catholicae, quae haereticae, quive sunt haeretici, et qui catholici, investigans We}
(*Capitulum 1*) {omitted Ba Bb Vd}
Discipulus: Quoniam occasione dissensionis quam in Christianitate conspicio de (*assertionibus*) {et added Fr} (*haereticalibus*) {haereticis Ba Fr Ly Pz Vd Vg} et catholicis ac (*etiam*) {omitted We} de personis haereticis et (*orthodoxis*) {catholicis Bb Fr} sum (*indagaturus*) {indigaturus Pz} (*quamplurima*) {quamplurimum Ly Pz Vg, quamplura Fr}, in (*primis*) {ergo added Fr} (*duxi*) {dixi Vd} quaerendum ad (*quos*) {scilicet an ad added Fr} theologos (*videlicet*) {omitted Es Fr} (*vel*) {omitted Av Fi; ad added Fr Ly Pz} canonistas, (*(*pertinet*) {pertineat Br} principaliter*) {principaliter pertinet Ly Pz} (*diffinire*) {et added Vd} quae assertio (*(*catholica*) {et added Fr Vd}, (*quae*) {vel Br}*) {omitted Fi} haeretica, (*est*) {sit Fr} censenda.
Magister: Ad (*interrogationem*) {tuam added Bb Fr Ly Pz Vg} (*propositam*) {factam Ba Es} (*respondetur*) {sequitur Vg} (*quod*) {hoc added Ly Pz} verbum (*diffiniendi*) {diffinire Ly Pz} (*plures habet*) {habet plures Ba} significationes, de quibus (*(*duae videntur ad propositum*) {ad propositum duae videntur Ly Pz, duae ad propositum videntur Bb Fi Vd Vg} pertinere*) {duae ad propositum pertinere videntur Fr}. (*Contingit*) {contigit Es Ox} enim (*aliquid*) {aliud Av Ox Vc} diffinire auctoritate officii, (*et*) {omitted Es Fr} sic diffinire (*quae*) {est added Ly Pz Vg} (*(*assertio*) {est added Fi Fr} (*^Ahaeretica*) {haeretica assertio Ba Es} (*et*) {omitted Fi Ly Pz} quae catholicaA^*) {catholica et quae haeretica Fr Vd} est censenda ad summum (*spectat pontificem*) {pontificem spectat Fi Ly Pz Vg} (*et*) {ad added Fr} concilium generale. (*Aliter*) {aliquando Ly Pz Vg} (*contingit*) {contigit Ox; aliquid added Fr} diffinire per modum doctrinae, quo modo magistri in scholis (*quaestiones diffiniunt et determinant*) {diffiniunt et determinant quaestiones Es}. Et sic (*accepto*) {omitted Es} (*verbo*) {secundo modo Ly Pz, vocabulo We} "diffiniendi" circa (*propositam quaestionem*) {quaestionem propositam Fr} diversimode sentiunt literati.
Discipulus: Ad praesens accipio verbum "diffiniendi" secundo modo. Et sic accepto (*vocabulo*) {diffiniendi added Fr} diversas sententias cum (*motivis (*earum*) {eorum Ba Es Fr Vd}*) {earum motivis Av} audire desidero.
Magister: (*Quorundam (*est opinio*) {opinio est Ly Pz Vg}*) {omitted Fr} quod (*ad*) {omitted Bb} canonistas (*principaliter*) {specialiter Fr} (*spectat*) {spectet Br} quae assertio est (*catholica*) {haeretica Fr; et added Fr Vd}, quae (*haeretica*) {catholica Fr}, (*iudicare*) {diffinire Fr; est quorumdam opinio added Fr}, pro (*qua*) {quo Ba Es} tribus rationibus videntur (*posse moveri*) {moveri posse Ba}, quarum prima est (*haec*) {omitted Ba Fi Es}. Ad illam scientiam (*(*principaliter*) {specialiter Fr} (*spectat*) {diffinire et added Bb Fr Ly Pz Vg}*) {spectat principaliter/ specialiter Ba Fr Vd} discernere quae assertio (*catholica*) {et added Fr Vd}, quae haeretica, est censenda quae principaliter (*tractat*) {omitted Es} de (*approbatione*) {probatione Ba; veritatis seu added Fr Vd} veritatum catholicarum (*et*) {de added Fr Vd} reprobatione haeresum damnatarum. Huiusmodi est scientia canonistarum et non (*theologia*) {theologica Vd}. (*ergo*) {igitur Bb Fi Fr Ly Pz Vg} etc.
Secunda ratio est (*haec*) {omitted Vd}. Ad (*illam*) {istam Bb Ly Pz} scientiam (*pertinet*) {spectat Fr Vd} diffinire (*quae assertio (*catholica*) {et added Fr We}, quae haeretica, (*est*) {sunt Fr} (*censenda*) {censendae Fr} cui*) {etc. cui Bb Fi Ly Pz Vd Vg} fides quantum ad credibilia principalius adhibetur. Sed (*quantum*) {omitted Ox} ad ea quae sunt fidei magis credendum est (*canonistarum (*scientiae*) {scientia Ba }*) {scientiae canonistarum Fr} quam (*theologiae*) {igitur etc minorem probo added Fr; igitur (ergo Vd) probo minorem added Ly Pz}, (*quia*) {sed Vg} magis credendum est ecclesiae, per quam edita est (*canonistarum*) {canonum Es} scientia, quam evangelio, (*teste*) {testante Ly Pz Vg We} (*Augustino*) {contra epistolam fundamenti added Fr Ly Pz Vd Vg}, (*qui*) {quae Vd} videtur asserere maiorem (*^Xesse (*^YauctoritatemX^*) {auctoriatem esse Fr Vd} (*ecclesiae*) {omitted Bb Fi}Y^*) {ecclesiae auctoritatem Ly Pz Vg} quam evangelii, quia nec (*evangelio (*inquit crederem*) {crederem inquit Ly Pz Vg}*) {inquit evangelio crederem Fr} nisi (*auctoritas (*ecclesiae*) {me added Ba Es Fr}*) {ecclesiae auctoritas Fr Ly Pz Vd} (*compulisset*) {compelleret Fr}. (*Ergo*) {igitur Fi} (*^Aad scientiam canonistarum magis pertinet diffinire quae assertio (*catholica*) {et added Ba}, (*^Bquae haeretica, est censenda (*quam ad theologiam*) {omitted Br}A^*) {etc Bb Fi Ly Pz Vg}B^*) {etc Fr, et quae etc Vd}.
(*Tertia ratio (*est*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vd Vg} (*haec*) {omitted Bb Fi Ly Ox Pz Vd Vg}. Ad illam scientiam principaliter spectat discernere quae assertio (*(*catholica*) {et added Ba Fr Vd} quae haeretica est censenda*) {etc Bb Fi Ly Pz Vg}*) {omitted Br} cuius auctor habet symbolum fidei ordinare et articulos fidei rite (*distinguere*) {diffinire Fr Ly Pz Vd Vg}. Sed hoc spectat ad summum pontificem (*qui*) {quae Av, quoniam Vd, aliqui Vdm} (*auctor est*) {est auctor Fr Vc We} scientiae canonistarum. (*(*Ergo*) {igitur Fi} ad scientiam canonistarum*) {omitted Fr}, et per consequens ad (*ipsos*) {canonistas Fr Vd; canonistas added We}, (*principalius*) {pertinet added Fr} quam (*ad*) {omitted Av} (*theologos*) {cathologos Ox}, (*pertinet*) {omitted Fr} diffinire quae assertio (*catholica*) {et added Ba Fr}, quae haeretica, debeat (*reputari*) {Discipulus ad haec added Vd}.
(-(*Capitulum 2*) {omitted Ba Vd}-) {Quod in materia fidei diffinire per modum doctrine spectat ad theologos per 8 rationes. Ox}
[TEXT?should Magister be deleted?] (*Magister:*) {omitted Bb Br Fi Fr Lb Pa Vc} Porro alii (*indubitanter tenent*) {tenent indubitanter Es} quod ad theologos (*(*spectat*) {pertinet Vd} non per modum diffinitionis (*authenticae*) {aut auctoritatis Fi}*) {non per modum diffinitionis authenticae spectat Ba} sed per modum doctrinae principaliter diffinire quae assertio (*catholica*) {et added Ba Fr}, quae haeretica, (*sit*) {est Ba Es} censenda, et quod ad canonistas non pertinet nisi inquantum (*eorum scientia*) {omitted Fr Vd} aliqua ad fidem (*spectantia*) {pertinentia Fr Ly Pz Vd Vg, spectatur Ox} a (*theologia*) {eorum scientia added Fr} dignoscitur (*mendicare*) {iudicare Vd}.
Hanc autem suam assertionem rationibus (*confirmare (*nituntur*) {et added Ox}*) {nituntur confirmare Ba Br We}, quarum prima (*haec est*) {est haec Fi Fr Vd}. Ad illius scientiae (*tractatores*) {doctores Bb Fi Fr Ly Pz Vg, doctorum Vd} propter quam (*solummodo*) {solum Ba Fr} dicitur (*quaecunque assertio*) {assertio quaecunque Vd} catholica vel haeretica principaliter pertinet diffinire per modum doctrinae quae assertio (*est*) {omitted Ba} (*catholica*) {et added We}, (*(*quae*) {vel Fr} haeretica*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vd Vg}, (*reputanda*) {est censenda Ba; est added We}. (*Sed propter theologiam (*solummodo*) {est added Ba} (*quaecunque assertio est*) {est quaecunque assertio We} catholica*) {omitted Vd} (*vel haeretica*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg} nuncupanda. (*Illa*) {illius Ly Pz} enim (*sola assertio (*quae*) {omitted Vg}*) {assertio sola quae Bb Fi Fr Vd We, assertio quae sola Ly Pz} (*est consona*) {consona est Fr; quae est consona added Ba} theologiae est vere (*catholica*) {theologica Ly Pz Vg}, illa (*vero*) {assertio added We} (*sola*) {omitted Vc Vd} quae (*theologiae (*noscitur*) {dicitur Br}*) {noscitur theologiae Es} adversari haeretica (*esse dignoscitur*) {est censenda We}---si enim aliqua assertio (*quibuscumque*) {aliquibus Ly Pz Vg, cuiuscumque Ba; omitted Fr} decretis (*summorum*) {romanorum Br} pontificum vel (*etiam*) {omitted Bb} generalium conciliorum (*aut*) {ac Bb Fi Ly Pz Vd Vg, vel Ba Es, et Fr} (*etiam*) {in added Av Ox} legibus imperatorum inveniretur adversa, (*si*) {et Ba Es} theologiae nullatenus obviaret, quamvis (*pro (*falsa*) {omitted Fr; et added Bb Ly Pz}*) {peccata Vd}, (*erronea*) {omitted Es} vel iniqua (*posset*) {possit Fr} haberi, non tamen (*deberet*) {debet Vd, debitur Bb} inter haereses (*computari*) {computandi Bb}. (*Ergo*) {igitur} ad theologiae tractatores (*principaliter pertinet*) {pertinet principaliter Ba} (*diffinire per modum doctrinae*) {per mdoum doctrinae diffinire Fr} quae (*assertio*) {omitted Es} (*catholica*) {et added Fr Ly Pz}, quae haeretica, est censenda.
Secunda ratio (*est haec*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg}. Ad illius scientiae (*tractatores*) {doctores Ly Pz Vg} (*in qua explicite et complete (*traditur*) {et dicitur added Ox} regula fidei (*orthodoxae*) {catholicae Bb Fr} (*principaliter pertinet*) {pertinet principaliter Fr Vd} diffinire per modum doctrinae quae assertio (*catholica, quae haeretica, est censenda*) {etc Fr Vd}*) {pertinet diffinire etc. quae tractat regulas fidei quae tractantur in alia scientia et plures alias et non econtra Ly Pz Vg} (*Huiusmodi (*autem*) {omitted Fi Ly Pz Vg}*) {sed huiusmodi Fr Vd} est scientia (*theologiae*) {et added Fr Vd}, non (*scientia*) {omitted Bb Fi Es Ly Pz Vg We} canonistarum. Multa (*enim*) {quae added Ly Pz Vg} (*ad*) {circa Es} (*fidem nostram*) {nostram fidem Br} (*spectantia*) {spectant Ly Pz Vg} (*in theologia reperiuntur*) {reperiuntur in theologia Ba} explicite de quibus (*in scientia canonistarum mentio *) {omitted Fr} (*non*) {fit nec added Fr} (*habetur*) {mentio in scientia canonistarum added Fr}, nihil autem spectans ad regulam fidei in (*eorum*) {earum Ba Es Vg} scientia (*poterit*) {inveniri seu add Fr} (*reperiri*) {inveniri Es} nisi quod a theologia recipiunt. (*Ergo*) {igitur Fi; omitted Bb} ad (*theologos*) {theologiam Ba Vd} talis diffinitio (*principaliter*) {poterit et added We} noscitur pertinere, ad canonistas autem non (*spectat*) {exspectat Bb} nisi (*in*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg} quantum aliqua theologica noscuntur (*a theologis*) {omitted Ox; ad theologos Vd; noscuntur added Bb Fi} mendicare.
Tertia ratio est haec. De assertionibus quas scientia superior et inferior (*tractare (*noscuntur*) {noscantur Vd}*) {noscuntur tractare We} habet scientia superior (*principalius*) {principaliter Fr Ly Pz Vg} iudicare. Sed de (*quibusdam*) {quibuscumque Fr Vd} assertionibus catholicis et (*haereticalibus*) {haereticis Ba Fr Ly Pz Vd Vg} theologia, quae est superior, et (*scientia*) {omitted Br} canonistarum, quae est inferior, aliquo modo (*pertractant*) {tractant Ly Pz Vg; tractat theologia added Fr}. (*Ergo*) {igitur Fi} ad theologiam (*pertinet (*principalius*) {principaliter Ly}*) {principalius pertinet Fr Vd We} de assertionibus catholicis et (*haereticalibus*) {haereticis Ba Fr Ly Pz Vd} iudicare, et per consequens ad theologos (*principalius pertinet*) {pertinet principalius Ba} (*diffinire*) {et added Ly Pz Vg} per modum doctrinae quae assertio (*catholica*) {et added Fr Vd}, quae haeretica, est censenda.
Quarta (*ratio est*) {est ratio Ba} haec. Ad (*illius*) {istius Fr} scientiae tractatores per (*quam*) {quos Es} plures assertiones catholicae explicite sub (*forma propria*) {propria forma Fr} (*(*pertractare*) {pertractatae Fi} (*approbantur*) {comprobantur Fr, approbatur Av} principalius spectat discernere quae (*assertio*) {quae dissertio Vd} (*catholica*) {et added Fr}, quae haeretica, est (*habenda*) {censenda Ba Fr Vd; et added Fr}, non ad illam in qua paucae veritates (*catholicae (*explicite*) {omitted Fr} (*approbantur*) {comprobantur Fr}*) {pertractantur pertinet etc. Ly Pz Vg}. (*Huiusmodi est theologia*) {theologia autem est huiusmodi et Fr}, non scientia canonistarum, (*quia in scientia canonistarum*) {in quibus Ly Pz Vg} paucae veritates*) {omitted Vd} (*catholicae*) {theologicae Ox Vd} sub forma propria pertractantur. (*Ergo*) {igitur} talis diffinitio (*^Aad theologos (*^B(*(*principaliter*) {principalius Ox We} (*noscitur*) {dignoscitur Bb Fi Ly Pz Vd Vg}*) {noscitur/ dignoscitur principaliter Bb Fi Ly Pz Vg}A^*) {principaliter ad theologos dignoscitur Vd} pertinereB^*) {principalius pertinere dinoscitur We}.
Quinta ratio est haec. Ad tractatores (*illius*) {istius Fr} scientiae per quam antequam esset (*canonistarum scientia*) {scientia canonistarum Fr We} (*viri*) {veri Fr Vd} catholici (*et fideles*) {omitted Ly Pz Vg} (*assertiones*) {veritates Bb Fi Ly Pz Vg; ecclesiasticas added Fi} catholicas (*approbaverunt*) {[accept?]praedicaverunt ac occulte et publice (publice et occulte Fr) docuerunt doctrinasque haereticales (seu (sive Vd) haereticas added Fr Vd) et auctores earum (earum auctores Fr) confutaverunt (confuderunt Fr) reprobaverunt added Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg}, et (*haereses*) {etiam Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} (*damnaverunt*) {condemnaverunt Fr} principalissime pertinet diffinire quae (*assertio*) {est added Fr} (*catholica*) {et added Fr Vd}, quae haeretica, est censenda. (*Huiusmodi (*autem*) {omitted Ba Vd} est theologia*) {sed theologia est huiusmodi ergo etc Fr}, nam antequam canones (*ederentur*) {conderentur Fi Fr Ly Pz Vd Vg, considerentur Bb} apostoli aliique (*discipuli*) {Iesu added Ly Pz Vg} Christi tanquam [TEXT? veri?] (*viri*) {veri Ba Br Fr We; theologi et added Vd; omitted Es} [TEXT? accept theologi?] (*catholici*) {theologi Ba Br Fi Es Ly Pz Vc Vg We} veritates (*catholicas*) {theologicas Br Fr} approbaverunt, praedicaverunt ac (*occulte et publice*) {publice et occulte Fr} (*docuerunt*) {praedicaverunt Br} (*doctrinasque*) {doctrinamque Ox} (*haereticales*) {haereticas Ba, haereses Es} et auctores (*earum*) {eorum Es Vd} (*confutaverunt*) {et added Av Ox}, reprobaverunt (*et*) {ac Fi Ly Pz Vg; omitted Av} (*etiam*) {omitted Es Ox} (*damnaverunt*) {condemnaverunt Fr}. Unde (*et*) {omitted Fr} beatus Paulus, sicut legitur ad (*Titum*) {Thimotheum Fi Ly Pz Vg} 3, haereticum hominem post primam et secundam correctionem (*(*devitandum*) {vitandum Ba, evitandum Fi} docuit*) {docuit devitandum/ vitandum Av Ba Br Es Ox We}. (*(*Prima*) {primo We} etiam*) {et primae Fr} ad (*Thimotheum*) {titum Vd Vf} 4 (*asserit*) {docuit Bb Fi Fr Ly Pz, docuit etiam Vd Vg} manifeste doctrinam "(*prohibentium*) {perhibentium Bb, prohibendi Vd} nubere, abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum (*cum gratiarum (*actione*) {a added Ba Es} (*fidelibus*) {pertinere added and deleted Fr}*) {fidelibus cum gratiarum actione Vc Vf}" ad spiritum erroris et doctrinam daemoniorum, et per consequens ad pravitatem haereticam, pertinere. (*Ergo*) {igitur Fi} ad theologiam, et per consequens ad theologos, (*principaliter pertinet (*diffinitio*) {diffinire Ba Es} (*talis*) {talia Ba}*) {talia pertinet principaliter diffinire Ba}.
Sexta ratio est (*haec*) {omitted Ba}. Ad tractatores illius (*scientiae*) {pertinet principaliter diffinire quae assertio est catholica et quae haeretica sit censenda added Fr} cui, quantum ad (*illa*) {ea Ba} quae (*fidei sunt*) {sunt fidei Fi}, (*(*omnis*) {omnia Ba} alia scientia (*cedit*) {tendit Av Ox}*) {omnes alii cedunt Ly Pz, omnis autem tenet Vg} (*principaliter*) {omitted Fr} per modum doctrinae (*pertinet diffinire quae assertio (*catholica*) {et added Vd}, (*quae haeretica, est censenda*) {etc Fi Ly Pz Vg}. Huiusmodi*) {omitted Fr; autem added Ba} (*est*) {sed added Fr; autem added Es} scientia scripturae divinae, quae theologia (*vocatur*) {est huiusmodi added Fr}, (*ut*) {patet added Fr Ly Pz} ex decretis, dist. 9, per totum, et (*specialiter*) {in added Fr} c. Noli et c. (*^A(*Negare*) {negatur Vd} et c. (*Ego solis*) {ego solum Ly Pz Vg, ego solus Av Ox, ego Fr, cosonus Vd}A^*) {ego solis et c. negare Vc Vf} et c. Quis (*nesciat*) {non sciat Vc} (*et c. Noli*) {et c. nobis Ly Pz Vg; omitted Es Fr} et c. (*Neque*) {quorumlibet added Fr} colligitur evidenter. (*(*Ergo*) {igitur Fi, quod Fr Ly Pz Vg} ad theologos principaliter (*talis diffinitio spectat*) {spectat talis diffinitio Fr}*) {omitted Es}.
Septima ratio est (*haec*) {omitted Ba}. Ad (*tractatores illius scientiae*) {illius scientiae tractatores Fi} cuius auctor immediatus (*est Deus*) {Deus est Bb Ly Pz Vg}, a quo est tota fides nostra, principaliter pertinet diffinitio (*antedicta*) {praedicta Fr}. (*(*Talis*) {similis Av Ox} (*autem (*est*) {omitted Bb}*) {est autem Ba} theologia*) {theologia est huiusmodi Fr}, quia (*scriptores*) {sunt plures Vg} scripturae divinae (*nihil*) {nisi Ba} (*penitus*) {omitted Fr} (*conscripserunt*) {scripserunt Vc} ex humano ingenio (*sed (*ex (*inspiratione divina (*solummodo*) {solum Ly Pz Vf}*) {solummodo ex inspiratione divina Fr}*) {solummodo/ solum divina inspiratione Ly Pz}, teste (*beato*) {omitted Ly Pz} Petro, (*qui*) {in added Bb Fr; in prima added Ly Pz Vd; in secunda added Es} (*canonica*) {catholica Av Ba; epistola added Es} (*sua*) {omitted Ba} (*secunda*) {omitted Es Fr Ly Pz; et Vd} (*c. 1*) {omitted Ly Pz} ait, "Spiritu sancto inspirati locuti sunt sancti Dei (*homines*) {omnes Fr Ly Pz Vf}". Propter quod docet (*^X(*beatus*) {omitted Bb Fi} Petrus, ut (*^YpatetX^*) {omitted Ly Pz} ibidem*) {omitted Vg}Y^*) {ibidem patet Fi}, (*quod*) {quia Ba, dicit omnis Vg} prophetia (*scripturae divinae*) {divinae scripturae Fr}, (*^Aper quam (*totam*) {omitted Fi Fr} (*scripturam (*sacram*) {omitted Bb Br; totam added Fr}*) {sacram scripturam Vd} (*intelligit*) {accepit Es}, nequaquam est interpretanda humano ingenio, dicens: "Omnis (*prophetia scripturae*) {scriptura We; scripturae prophetia Fr}A^*) {omitted Ly Pz Vg} (*propria*) {propter Vd} interpretatione non (*fit*) {fuit Vd}. Non enim voluntate humana (*allata*) {allegata Vd, illata Bb} est (*aliquando prophetia*) {prophetia aliquando Vd}." (*Ergo*) {igitur Fi} ad (*theologos*) {theologiam Ba} (*principaliter pertinet*) {pertinet principaliter Ba} diffinitio (*sepedicta*) {antedicta Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg}.
Octava ratio est haec. Ad (*tractatores illius scientiae*) {illius scientiae tractatores Fr Vd} principaliter pertinet diffinitio (*saepe*) {ante Fr; dicta vel added Es} (*fata*) {dicta Ba Vd We} cui non licet aliquid addere (*nec*) {vel Ba Fr} (*auferre*) {sed scientia theologie est added Fr}. Huiusmodi (*(*autem*) {omitted Fr Vd Vf} est theologia*) {est autem theologia Bb Ly Pz Vg; omitted Fr}, Moyse in persona (*Dei*) {domini Fi Fr Vd; omitted Bb} dicente, Deuteronomio (*4 (*c. *) {omitted Fi}*) {c. 4 Bb Es Ly Pz Vd}, "Non addetis ad verbum quod (*vobis loquor*) {loquor vobis Fr} (*neque*) {nec Av Ba Fi Fr Ly Ox Pz Vg} (*auferetis*) {aufertis Pz} (*ex*) {ab Ly Pz} eo". Cui (*concordat*) {correspondet Ly Pz} Salomon, Proverbiorum (*30*) {38 Vg; c. added Br}, (*qui*) {quod Es Ox, quando Bb; omitted Ly Pz Vg} de sermone Dei loquens ait, "(*Ne*) {non Ba Es} (*addas*) {addes Vg} quicquam verbis illius, et (*arguaris*) {et added Ba} (*inveniarisque*) {et inveniaris Fr} (*mendax*) {est added Fr}". (*Hinc*) {est quod added Fr} addentibus et auferentibus aliquid ex scriptura divina (*Spiritus (*Sanctus*) {sancti Vd}*) {omitted Bb}, per beatum Iohannem (*Evangelistam*) {omitted Br}, Apocalypsis ultimo, terribiliter comminatur, dicens: "Si quis apposuerit (*ad haec*) {adhuc Ba, adhuc super hoc Ly Pz}, (*apponet*) {apponat Bb Es Fr Vd We} super (*illum*) {eum Fr Ly Pz Vd Vg} Deus (*plagas*) {omitted Vc} (*scriptas*) {Vulg: omitted Bb Fi Fr Ly Pz Vg; quae sunt added Av Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Ox Pz Vc Vd Vf Vg We} in (*libro isto*) {isto libro Vd}. Et si (*quis*) {omitted Vd} diminuerit de verbis prophetiae (*libri*) {omitted Fr Ox Vd} huius, (*auferet*) {auferat Fr} Deus partem eius de libro (*vitae et de civitate sancta*) {isto Vg} (*(*et*) {omitted Ox} de hiis quae (*scripta sunt*) {sunt scripta Av Br Ox Vc Vf We} in libro isto"*) {omitted Ly Pz Vg}. Ex quibus omnibus (*evidenter colligitur*) {colligitur evidenter Fr} quod ad sacram scripturam nihil (*est*) {omitted Bb} addendum (*nec*) {aut Vc Vf} (*aliquid*) {omitted Es} auferendum ex (*ea*) {eo Fr}. (*Ergo*) {igitur Fi} ad (*theologos*) {omitted Es}, (*tractatores scripturae (*divinae*) {sacrae Fi Ly Pz Vd Vg}*) {scripturae sacrae tractatores Ly Pz Vd, sacrae scripturae tractatores Fr Vg}, principaliter pertinet diffinire per modum doctrinae quae assertio (* (*catholica*) {orthodoxa Vc; et added Ly}, (*quae*) {quaeve Av Ba Fr} haeretica, (*est*) {vera added Vd} censenda.*) {etc Fi}
Ecce ad interrogationem (*tuam*) {omitted Es} assertiones contrarias recitavi et in fulcimentum utriusque partis rationes tetigi (*fortiores*) {formatores Ox}. (*Nunc*) {vero added Ly Pz Vd} (*ergo*) {igitur Fi} considera quae (*probabilior tibi*) {tibi probabilior Br} videtur.
(-(*Capitulum 3*) {omitted Ba Vd}-) {Respondetur ad primam rationem primi capituli et ostenditur quod quia assertio veritatis est eius approbatio et in theologica plus quam in canonica scientia veritates divine pertractantur ad ipsam pertinet approbatio et reprobatio huiusmodi Av Ox}
Discipulus: (*Quamvis*) {quantus Bb} ex rationibus pro assertione secunda (*adductis*) {adduces Ba} mihi (*tribueris*) {tribuas Fr Ly Pz Vg, tribuis Bb Vc} occasionem multa quaerendi, fateor tamen quod ipsa [TEXT? accept mihi videtur?] (*videtur mihi*) {mihi videtur Bb Br Es Fr Ly Pz Vc Vd Vf Vg} consona veritati, licet ad rationes pro prima (*assertione*) {parte Fr Vd} (*nesciam*) {respondere nec added Vd} (*satisfacere*) {respondere Fi Fr Ly Pz Vg} (*mihi (*metipsi*) {ipsi Ba Br}*) {nec mihimet satisfacere Fr}. Unde peto (*ut*) {quod Fr} tu ad (*eas*) {eam Vf, ea Fr} respondeas.
(*Magister:*) {respondetur added Vd} Tu videris tibi (*ipsi*) {omitted Es} contrarius. In principio enim petisti ut (*quid*) {quod Ba Vd} de (*(*tuis*) {omitted Fr} interrogationibus*) {interrogationibus tuis Av Ba Bb Br Es Fi Ly Ox Pz Vd Vg We} sentirem nullatenus indicarem; nunc autem poscis (*ut*) {quod Ba} ad aliquas (*rationes respondeam*) {respondeam rationes Ox}, ex quo (*convinci*) {conici Bb} (*potest*) {potes Vd} quod (*scire*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg} desideras quatenus (*quid teneam in corde aperiam*) {aperiam quid in corde teneam Fr}.
Discipulus: Quicquid petitio mea ex vi vocis (*insinuat*) {insinuet Ba Bb Br Fi Ly Pz Vc Vgm We}, nullo modo volebam (*quod*) {quicquid Bb} (*(*quid*) {quicquid Vd} (*in*) {omitted Fi Ly Pz Vg}*) {in illud quod in Fr; omitted Bb} mente habeas (*intimares*) {indices Ly Pz Vg, intimearis intimares Av, determinares Fr Vd}, sed (*petere (*intendebam*) {intenderam Ba}*) {intendebam petere Fr Vd} ut responsiones (*aliorum*) {aliquorum Ba Es Fr}, (*vel*) {omitted Ba Fr Ly Pz Vf Vg} quae (*cogitari*) {excogitari Es Fr} possunt ab aliis, (*recitares*) {rectiores Ly Pz Vg}, nullatenus exprimendo an eas (*rationabiles vel irrationabiles*) {rationales per irrationales Bb} (*putes*) {putas Av Fr Ox} (*esse*) {omitted Bb} (*censendas*) {concedas Es}.
Magister: Ex quo (*tuam (*intentionem*) {petitionem Bb Fi Ly Pz Vg}*) {intentionem tuam Fr} (*concipio*) {concipiam Ba}, (*faciam*) {facio Bb Fi Vg} quod hortaris. (*In primis*) {Imprimis Ly Br Pz Vg} autem volo te scire quod (*(*aliquos*) {alios We} cognosco theologos qui*) {auctores theologi Ly Pz Vg} moderni temporis canonistas (*tanquam*) {omitted Es} non intelligentes, praesumptuosos, temerarios, (*fallaces*) {et added Ba}, deceptores, (*cavillatores*) {cavillationes Ox}, et (*ignaros*) {ingratos Ox} in cordibus suis (*valde despiciunt*) {despiciunt valde Fr}, (*reputantes*) {deputantes Es} quod sacrorum canonum (*intellectum (*ignorant*) {ignorent Fi Ly Pz, ignorat Ox, ignorarent Vg}. Pro quo tali ratione moventur. Sacrorum canonum*) {omitted Vd} dictatores (*viri*) {eruditissimi added Vd} (*eruditissimi*) {acutissimi Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg, eruditissimi acutissimi Vd, eruditissimi et acutissimi Fr} in scientia (*(*rationali*) {naturali Fr Ly Pz Vd Vg; et added Vc} morali*) {morali rationali Br} et (*theologia*) {theologica Fr} fuerunt, (*nec*) {neque Bb Ly Pz} (*per*) {ipsam Ba; ipsam added We} (*naturam*) {nullam Ly Pz Vg; ambiguous Bb Vd; nullam potentiam Fr; omitted Fi} absque praedictis scientiis canones tam certae (*tamque*) {quam Ba, tam Es} profundae veritatis (*aliqualiter*) {aliquatenus Fr} conscripsissent. Cum (*ergo*) {igitur Fi} canonistae moderni scientias ante dictas ignorent, quamvis valeant (*canonum sacrorum*) {sacrorum canonum Br Fr} retinere memoriam, ad intellectum tamen eorum nequeunt pervenire.
Discipulus: Nostri temporis canonistas non reputo (*contemnendos*) {condemnandos Ba Fr, condemnendos We}, (*licet*) {hoc Ox} forte (*scire*) {omitted Fr; scientia Vd} (*sacrorum canonum*) {canonum sacrorum Ly Pz Vg} intellectum, (*illorum*) {istorum Fi} praecipue (*qui*) {quae Ba Es Vd} (*ex*) {omitted Es} theologia (*vel*) {et Fr} (*ratione naturali*) {naturali ratione Ba} accipiuntur et non sunt pure positivi, magis ad theologos quam ad canonistas (*pertineat*) {pertineant Bb Vg}. Sed (*circa (*hoc*) {haec Av} quaeso (*^Ahic*) {quaeso ut circa hoc Fr} nullatenusA^*) {nullatenus hic Ba} immoreris, quia forte (*postea*) {omitted Fr Ly Pz Vd Vg} de (*ista*) {illa Ba Fi} materia quaestionem (*tecum*) {omitted Av Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Ox Pz Vd Vg We} (*habebo*) {sed added Ba Es}. (*Ad rationes ergo praefatas (*accedas*) {accede Bb Fi Ly Pz Vg}*) {omitted We}.
(*Magister:*) {respondetur added Vd}
(*Quia*) {omitted Fr} in hoc opere non (*sensum meum*)
{secundum meam Es Ox} (*sed*) {secundum Es} (*tuam voluntatem*)
{voluntatem tuam Bb Fr Vd} sequi promisi, rationes (*praedictas*)
{antedictas Fr} incipiam pertractare. Unde ad primam nonnulli
(*respondent theologi*) {theologi respondent Fr} dicentes quod ad
theologiam, non ad scientiam canonistarum, principaliter spectat de
(*approbatione*) {assertione Vd} (*veritatum*) {theologicarum added
Bb Br Fim Ly Pz Vd Vg} (*catholicarum*) {omitted Br} (*et*)
{de added Fr} reprobatione haeresum (*damnatarum*) {omitted
Ba} tractare. Cuius (*rationem*) {rationes Vf} assignant,
(*dicentes*) {dicens Ox} quod assertio veritatis est approbatio
veritatis---qui enim aliquod dictum asserit (*esse*) {omitted
Vd} (*verum*) {nullum Av} approbat (*idem dictum (*tanquam*) {omitted
Av}*) {esse Fr Vd} (*verum*) {asserit illud dictum esse verumadded
Vd}; assertio [TEXT?] (*ergo*) {enim Ba Ly Pz Vd Vg,
igitur Av Br Es Ox Vf; omitted Bb Fi} veritatis est
(*approbatio veritatis. (*(*Approbatio (*autem*) {omitted
Ox}*) {assertio ergo Vd} veritatis est*) {et Ba}*) {omitted
Ly Pz Vd Vg} (*reprobatio contrariae*) {contrariae reprobatio Ly Pz}
(*falsitatis*) {autem added Ox}, (*quia*) {omitted
Es} qui aliquam (*approbat*) {omitted Av} (*veritatem*)
{veritatem approbat et Fr} per consequens (*(*reprobat*) {approbat
Av} contrariam falsitatem*) {contrariam reprobat falsitatem Fi},
sicut qui praecipit unum (*contrariorum*) {et added Ly Pz
Vg} per consequens prohibet (*aliud*) {reliquuum Fr}, ut notat glossa
in (*decretis*) {decreto Fr Vd; gap dist. added Fr} [TEXT?
"para" is correct] (*dist.*) {capitulo Fr Ly Pz
Vd, Av Bb Br Fi Ox Vc Vf We; omitted Vg} primo. Assertio
(*igitur*) {ergo Ba Bb Es Fr Ly Pz Vd Vg, autem Ox} (*veritatum
catholicarum*) {catholicarum veritatum Ba Es Fi} per quandam
consequentiam est (*reprobatio*) {improbatio Ba} omnium haeresum
contrariarum. Cum ergo per theologiam principaliter veritates
(*catholicae*) {theologicae Ox} asserantur, sequitur quod approbatio
(*veritatum catholicarum*) {catholicarum veritatum Ba Es Vd} (*et*)
{reprobatio seu added Bb Fi Ly Pz Vg} (*damnatio*)
{principaliter added Av Ox} haeresum (*principaliter*) {omitted
We} ad theologiam (*pertineat*) {pertinet Fi Ly Pz Vd Vg}.
Discipulus: (*Ista*) {illa Fi} (*responsio*) {ratio Ly Pz Vg} videtur (*mihi*) {satis added Ly Pz Vd Vg} (*probabilis*) {satis added Fr}. (*Vellem tamen*) {tamen vellem Fr} scire quare (*dicunt*) {debent Ox, determinent Es} isti quod talis (*approbatio et damnatio*) {damnatio et approbatio We} "principaliter" (*(*pertinent*) {pertinet Vc Vd Vf, pertineret Av, pertineat We} ad theologiam*) {ad theologos pertinet Fr}, ex quo insinuare videntur quod (*non*) {omitted Ba} tantum (*ad (*eam*) {eos Fr} (*pertineant*) {omitted Bb Fi Fr; pertineat Es We, pertinent Ly Pz Vg, pertinet Vd}*) {pertinet/ pertinent ad eam Ly Pz Vd Vg}.
Magister: Ad (*istam*) {omitted Es} tuam quaestionem respondent isti dicentes quod ad scientiam canonistarum (*pertinent*) {pertinet Ox; isti added We} libri decretorum et decretalium (*ac*) {et Ba Fr Ly Pz Vg} aliae (*constitutiones*) {institutiones Av} (*et epistolae (*summorum*) {romanorum Br} pontificum*) {summorum pontificum et epistolae Bb Fi Ly Pz Vg} (*licet in praedictis libris minime sint (*insertae*) {insitae Ly Pz Vg}. In praedictis autem libris (*et*) {omitted Ly Pz} (*in*) {omitted Ba Ox} nonnullis constitutionibus et epistolis summorum pontificum (*quaedam*) {quidam Av Ox} veritates (*catholicae*) {theologicae Av Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Ox Pz Vg; omitted We} (*asseruntur*) {assignantur Ba, asserantur Br} et nonnullae haereses reprobantur*) {per quae veritates theologicae asseruntur et nonnulli haereses reprobantur Fr Vd}, (*licet*) {sed Bb} tam (*illae*) {istae Ly Pz Vg} veritates quam haereses sint paucae respectu illarum quae in theologia habentur. (*Et ideo*) {omitted Es} non tantum ad theologiam (*sed*) {et Es} (*etiam*) {omitted Av Ox} ad (*scientiam canonistarum*) {canonistarum scientiam Fr} spectat aliquas (*veritates (*catholicas*) {theologicas catholicas Fi; omitted Fr}*) {catholicas veritates Ly Pz Vg} approbare et aliquas haereses (*reprobare, licet paucas*) {licet paucas reprobare Bb Fi Ly Pz Vd Vg}. Ad theologiam autem spectat omnes veritates catholicas (*approbare*) {omitted Pz} et omnes haereses reprobare. Quare, (*licet*) {omitted Vd} (*principaliter*) {omitted Fr} [accept next variant---Knysh?] (*ad theologiam (*tales*) {talis We; omitted Ba Es Fr Ly Pz Vd Vg} (*approbatio*) {approbationes Br; veritatis added Fr} et (*reprobatio*) {reprobationes Br; falsitatis added Fr}*) {(tales /talis) approbatio/nes et reprobatio/nes ad theologiam Av Ba Bb Br Es Fi Ly Ox Pz Vd Vg We} (*pertineant*) {ad theologiam primo et principaliter pertinet Fr, ad theologiam pertinet Vd}, (*pertinent*) {omitted Fr Vd} (*tamen (*nihilominus secundario*) {secundario nihilominus Av Bb Br Es Fi Ly Pz Vd Vg We}*) {secundario tamen pertinet Fr} ad (*scientiam canonistarum*) {canonistarum scientiam Fr}.
Aliam autem (*rationem (*adducunt*) {adducere Ox, assignant Vd}*) {adducunt rationem Fr} dicentes quod theologia veritates catholicas approbando (*et*) {omitted We} haereses reprobando a canonistarum scientia nihil omnino recipit (*vel*) {nihil Br Es Ly Pz Vg} (*mendicat*) {indicat Vf; sed added Fr}, (*canonistarum (*autem*) {vero Ly Pz, etiam Vg; omitted Fr} scientia*) {scientia canonistarum Fr} (*veritates (*catholicas*) {theologicas Es Ox}*) {catholicas veritates Fr Vd} approbando et haereses reprobando a theologia omnia mendicando (*procedit*) {recipit Fr}. Quare (*(*haec*) {hic Ox, hoc Av Fr Vd} ad theologiam*) {ad theologiam haec Bb Fi Ly Pz Vg} principaliter et (*universaliter*) {utiliter Ly, realiter pertinere noscuntur Bb; pertinere noscuntur added Fi Ly Pz Vg; pertinere dinoscitur added Fr Vd}, ad (*canonistarum*) {canonicam Ox} vero scientiam secundario (*quodammodo*) {omitted Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} et particulariter (*(*pertinere*) {omitted Br} noscuntur*) {tantum Bb Fr Ly Pz Vd Vg}.
(-(*Capitulum 4*) {omitted Ba Vd}-) {Respondetur ad secundam rationem quodque ecclesia summitur 6 modis et quomodo intelligitur dictum Augustini evangelio non crederem etc Av Ox}
Discipulus: Haec responsio (*mihi videtur*) {videtur mihi Ba Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} probabilis. Quare (*rationem secundam*) {secundam rationem Ba Es} pertracta.
Magister: Ad secundam rationem respondetur quod, quantum ad ea quae fidei sunt, magis credendum est (*theologiae*) {theologia Ox} quam cuicunque (*(*alii*) {alteri Ba Es Fr Ly Pz, alie Ox Vd} scientiae*) {scientiae alii We}, (*nullisque*) {nullis Ox} (*scriptoribus*) {aliarum added Fr Vd} (*quarumcunque scientiarum*) {scientiarum quarumcunque Fr Vd} (*ita oportet*) {oportet ita We} credere sicut scriptoribus (*(*sacrae*) {omitted Ba} theologiae*) {theologiae sacrae Ly Pz Vg}. Auctoritas (*vero*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg, deleted Fr} (*beati*) {omitted Fr} Augustini, quae adducitur, ut (*nonnulli (*dicunt*) {debent Ox}*) {a nonnullis dicitur Ba}, frequenter a multis contra intellectum (*beati*) {textus Ly Pz, textus beati Fr Vd Vg} Augustini, (*pessime*) {omitted Ly Pz Vg} allegatur.
Ad cuius (*intellectum*) {evidentiam Fr} dicunt esse sciendum quod nomen ecclesiae aequivoce in (*locis (*variis*) {diversis Fr; omitted Es}*) {variis/ diversis locis Ba Fr} (*scripturarum*) {omitted Ba We} accipitur: aliquando (*enim*) {ergo Ox, autem Vd} accipitur pro loco corporali divinis officiis deputato, (*aliquando*) {alii Pz; accipitur added Fr Ly Pz Vd Vg} (*pro*) {per Bb} aliquo speciali collegio clericorum, aliquando pro toto collegio (*omnium clericorum*) {clericorum omnium Bb Fi Ly Pz Vg}, aliquando pro aliqua (*multitudine speciali*) {speciali multitudine Fr Vd} (*cleri*) {clerici Ox} et (*populi*) {papae Ly Pz Vg}, aliquando pro tota congregatione fidelium simul in hac vita mortali degentium; aliquando vero nomen ecclesiae non solum totam (*congregationem*) {fidelium added Ba Es; totam added Bb} (*catholicorum*) {catholicarum Br} viventium sed (*etiam*) {et Av Ox} fideles mortuos (*comprehendit*) {omnes qui sunt scilicet et fuerunt added Fr}.
Et isto (*ultimo modo*) {modo ultimo Bb Fi Ly Pz Vg} (*accipit ecclesiam*) {accepit Fr Vd} beatus Augustinus in libro contra Manichaeos, et recitatur (*11*) {2 Ly Pz} dist. c. Palam, qui ait, "Palam est (*quod*) {quantum Ly Pz} in re dubia ad fidem et certitudinem valeat catholicae ecclesiae auctoritas, quae ab ipsis fundatissimis (*sedibus*) {sequacibus Fr, sedibus Frm} apostolorum usque (*ad*) {in Ba} hodiernum diem (*succedentium*) {succedentibus Bb Fi Ly Pz Vg} (*sibimet*) {omnium Ox} episcoporum serie et tot (*populorum*) {vel added Vg} (*consensione*) {concessione et assertione Ly Pz, confessione Ba Vc Vf, assertive consentione Vd; assertione added Vg} (*firmatur*) {confirmatur We; haec ibi added Br}", ubi "(*ecclesia*) {etiam Vd} catholica" episcopos et populos (*a tempore*) {aperte Pz} apostolorum usque ad hodiernum diem (*sibimet*) {omnes Ox} succedentes importat. Et sic (*accipit*) {accepit Ba} (*nomen ecclesiae Augustinus*) {Augustinus nomen ecclesiae Ba Fi} cum asserit quod non crederet (*evangelio*) {evangelium Ly Pz} nisi (*eum (*ecclesiae auctoritas*) {auctoritas ecclesiae Av Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Ox Pz Vd Vg}*) {auctoritas ecclesiae eum We} compelleret. (*Ista*) {illa Fi} enim (*ecclesia*) {etiam added Vd; omitted Es} scriptores (*evangelii*) {evangeliorum Fr Vd} et omnes (*apostolos*) {apostoli Br} comprehendit, sicut (*probatum*) {dictum Fr} est. Quare ex auctoritate Augustini sane intellecta inferri non potest quod magis sit credendum (*romano*) {summo Ba Bb Fi Fr Ly Pz Vg} pontifici, (*canonum conditori*) {conditori canonum Fr}, quam evangelio, (*et per consequens (*per (*eam*) {ea Vd}*) {omitted Fi Ly Pz Vg We} probari non (*potest*) {per eam added We} quod maior fides (*(*exhibenda*) {adhibenda Fr Vd We} sit*) {sit adhibenda Fr} sacris canonibus quam (*sancto evangelio*) {evangelio sancto Bb Fi Fr Ly Pz Vg Zn}*) {omitted Av Vf}. (*Concedunt*) {conceditur Ly Pz Vg, concedit Vd} tamen quod magis (*credendum (*est*) {omitted Fr}*) {est credendum Vd} ecclesiae quae est multitudo (*catholicorum omnium*) {omnium catholicorum Fr} qui fuerunt a temporibus prophetarum et apostolorum usque modo quam evangelio, (*non quia de evangelio*) {omitted Bb} sit aliqualiter dubitandum sed quia totum (*maius est*) {est maius Vd Br} sua parte. (*Ecclesia*) {ecclesie We} (*igitur*) {ergo Fr Ly Pz Vd Vg} (*quae*) {et Bb} (*est maioris auctoritatis*) {maioris auctoritatis est Bb Br Es Ly Pz Vg, maioris est auctoritatis Ba Fi Fr Vd We} quam evangelista est (*illa*) {ista Ba Fr} (*ecclesia*) {omitted Vf} cuius auctor evangelii pars esse dignoscitur. Non (*est (*autem*) {omitted Ba} (*mirum*) {minoris Vd}*) {autem mirum est Fr} si (*maior est auctoritas*) {auctoritas est maior Ba} totius (*quam partis. Et ideo maior est auctoritas totius*) {omitted Vf} congregationis (*comprehendentis*) {comprehendens Vg} evangelistas et omnes alios (*orthodoxos*) {catholicos qui fuerunt Fr} usque ad (*haec tempora*) {hoc tempus Vc Vf} quam unius vel (*etiam*) {et Av Ox} (*plurium*) {plurimi Av, pluribus Br} personarum (*congregationis eiusdem*) {eiusdem congregationis Fr}.
Quod autem conditor (*canonum*) {canonis Ly Pz Vg, canonistarum Av} non sit maioris auctoritatis quam evangelium sed (*multo*) {multum Ba} minoris (*ipsimet*) {ipsius Ox, ipsorum Es} canonum conditores testantur (*aperte*) {unde added Fr}. Urbanus (*enim*) {omitted Fr Es} papa, (*ut*) {et Ly Pz Vg} habetur (*25*) {5 Vg, 27 Es}, q. 1, c. (*Sunt*) {sicud Es} quidam, ait: "Sciendum vero summopere (*est*) {omitted Vd} (*quia*) {quod Ba Fr We} inde novas leges potest (*condere*) {omitted Fr}," (*pontifex (*supple*) {supplex Br; gap Fi; condere added Fr} Romanus*) {supplex pontifex Romanus Br}, "unde evangelistae (*aliquid*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg} nequaquam dixerunt. Ubi (*vero*) {non Vg} (*aperte (*Dominus*) {deus Br}*) {Dominus aperte Av Ox Vf}, vel eius (*apostoli*) {discipuli Ly Pz, discipuli apostoli Vd}, (*et*) {vel Fr Ly Pz Vg} (*eos*) {eius Bb Ly Pz Vg, eorum Fr} (*sequentes*) {sequaces Av Fi Fr Ly Pz Vg} sancti patres (*aliquid sententialiter*) {sententialiter aliquid Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Pz Vd Vg} (*diffinierunt*) {dixerunt diffinierunt Bb Fi Vg}, (*ibi*) {igitur Av} non novam legem Romanus pontifex dare potest, sed potius quod (*praedicatum*) {praedictum Bb Ly Pz Vg, probatum Vd, iudicatum Ox} est usque ad animam et sanguinem (*confirmare debet*) {debet confirmare Fr}. Si enim quod (*docuerunt*) {docuerint Vg} apostoli et prophetae (*destruere*) {discernere Fr} (quod absit) (*niteretur*) {nitentur Av Ox Vd, niterentur Vg, videretur Br}, non sententiam dare sed (*(*magis*) {omitted Es} errare*) {errare magis Ly Pz} (*convinceretur*) {convincentur Av Ox, convincerentur Fi Vg; haec ibi added Br}." Ex (*his*) {quibus We Br} verbis colligitur evidenter quod conditor canonum (*multo*) {omitted Ba Es} minoris auctoritatis est quam evangelium sacrosanctum, contra quod (*novam*) {nullam Ba, ullam Es} legem (*(*nequaquam condere potest*) {condere non potest nequaquam Vd, condere potest nequaquam Es}, sed (*ipsum*) {ipse Av; obligatur added Ba} defendere usque ad animam et (*sanguinem*) {sane added Fr Ly Pz Vd Vg} (*(*obligatur*) {omitted Ba}; contra*) {omitted Es, debet Esm} (*quod*) {etiam added Fr}*) {omitted Vf} si (*novam legem*) {omitted Vf; legem novam Es} (*dare*) {proponeret added Ba} praesumeret esset de errore per catholicos convincendus.
His (*Fabianus papa*) {papa Fabianus Ba} concordat, (*qui*) {quod Ba} ut (*habetur*) {legitur Fr} (*11*) {13 Ly Pz, 2 Fr Vc Vd Vf} q. (*3, c.*) {omitted Vd} Qui omnipotentem (*ait, "Qui (*^Aomnipotentem*) {papa Vg} DeumA^*) {Deum omnipotentem Vd} (*metuit*) {omitted Vg} nec contra evangelium Christi (*nec contra apostolos (*nec*) {vel We; contra added Br Fi} prophetas*) {omitted Ba} (*vel*) {nec contra Ba Bb Fi Fr Ly Pz Vg} sanctorum patrum (*instituta*) {constituta We} agere aliquid ullo modo consentit". Ex (*quibus*) {hiis Es} verbis (*patenter habetur*) {habetur patenter Vd} quod conditor canonum si (*omnipotentem*) {deum added We} metuit nihil contra evangelium (*praesumit statuere*) {statuere praesumit Ba}, et ita (*non*) {est added Fr} maioris (*sed minoris*) {omitted Bb Fr} auctoritatis quam evangelium (*esse dinoscitur*) {sed minoris Fr}.
Quod (*ex (*plurimis*) {pluribus Br Vd}*) {etiam in pluribus Fr} (*capitulis*) {regulis Ly Pz} in (*libro*) {libris Av} decretorum insertis (*clarius luce*) {luce clarius Fr} constat, sicut ex dist. (*9*) {et Av}, c. Noli (*et*) {omitted Es} (*(*c.*) {secundo added Es} Ego (*solis*) {solus Av Ba Fr Ly Ox Pz Vg} (*(*et*) {omitted Es} c. Quis nesciat (*et*) {omitted Es} c. Noli et*) {omitted Fr}*) {omitted Vd} c. Neque, et (*ex*) {omitted Ly} (*dist. 11*) {dist. 2 Fr Ox Vc Vd Vf, 2 dist. Ly Pz, 5 Vg} c. (*Consuetudinem*) {consuetudo Fr}, et ex dist. (*14*) {9 Fr Vg, 24 Vd}, c. Sicut, et (*(*ex causa*) {omitted Bb Fi} (*11*) {2 Vc Vf}*) {5 Ly Pz Vd Vg, 2 Fr}, q. 3, (*c.*) {omitted Av Bb Fr Ly Pz}, (*Si*) {omitted Ba Es} (*is*) {hiis Ox Vg; omitted Av} qui (*praeest*) {est Ox, pridem Vc Vf}. (*Aliae*) {autem added Br} auctoritates quamplurimae quas longum (*esset*) {foret enarrare seu Vg; enarrare seu added Ly Pz} recitare hoc idem (*asserunt*) {asseruerunt Ba} (*manifeste*) {omitted Bb}, et (*propter*) {per We} easdem rationes (*dicunt*) {debent Av} (*quod*) {haec added Ly Pz Vg} (*tota multitudo*) {multitudo tota Fr} Christianorum (*nunc*) {in hac added Fr} vita (*mortali*) {mortalium Ba} viventium non est maioris auctoritatis quam sit (*sanctum evangelium*) {evangelium sanctum Br Ly Pz Vg}, (*quia*) {et Es} (*multitudo*) {gentium added Ly Pz Vg} viventium (*evangelium*) {omitted Fr} (*debet*) {habet Fr Vd} usque ad (*animam et sanguinem*) {sanguinem et animam Fr} (*defensare*) {defendere Ba Ly Pz Vg, defendere sanctum evangelium Fr}
(-(*Capitulum 5*) {omitted Ba Fr}-) {Respondetur ad tertiam rationem quodque summus pontifex cum consensu concilii debet procedere ad diffinitionem fidei et theologie inniti quia canonistae veritates fidei in libris suis contentas nequeunt profunde considerare Av Ox}
Discipulus: Ad (*istam*) {illam Fi} (*secundam*) {omitted Ba Es Fr Vd} rationem (*mihi videtur*) {videtur mihi Fr} quod (*responsionem*) {rationem We} (*rationabilem*) {totalem Ly Pz Vg} recitasti. Nunc autem (*referas mihi quaeso*) {quaeso quod mihi referas Fr} (*quomodo*) {qualiter We} ad (*(*rationem*) {omitted Fr} tertiam*) {tertiam rationem Fi Ly Pz Vg} (*respondetur*) {respondent Ba Es}.
(*Magister: (*Ad (*rationem tertiam*) {tertiam rationem Fi Fr Ly Pz Vd}*) {omitted Ba} respondent*) {omitted Es; ad tertiam rationem respondetur added Esm} nonulli dicentes quod summus pontifex debet sacrarum (*literarum*) {scripturarum Br} habere notitiam et (*etiam*) {omitted Bb Ly Pz Vg} in sacris (*canonibus*) {omitted Fi} debet esse (*peritus*) {expertus Br}, et ideo symbolum ordinare et articulos fidei (*recte*) {ratione Bb} distinguere spectat ad ipsum praecipue cum consilio et (*consensu*) {assensu Ba Es We} concilii generalis. (*Sed*) {etiam Fr Ly Pz Vd, et Vg; etiam added Ox} (*in*) {omitted Fi Ox} symbolum ordinando et articulos fidei distinguendo et (*eadem ratione*) {eandem rationem Av} in diffiniendo authentice quae (*assertio (*est*) {omitted Av}*) {omitted Ox} catholica (*et*) {omitted Fi} quae haeretica reputanda (*theologiae*) {theologicae Fr, theologia Av} principaliter (*debet inniti*) {inniti debet Fr} (*secundario autem in sacris canonibus poterit se fundare*) {et secundario potest vel poterit se in sacris canonibus fundare Fr}. Et ideo ex (*ista*) {illa Bb Fi Ly Pz Vg} ratione (*concludi potest*) {potest concludi Ba} quod ad (*theologos*) {theologiam Fr Vd} (*spectat principaliter*) {principaliter spectat Fr Ly Pz Vg We} (*(*diffinire*) {omitted Fr} docendo*) {docendo diffinire Vd}, [vel? Knysh] (*non*) {vel Fi Ly Pz Vg, aliter vel Vcm, etiam Vd} legem (*(*aliis*) {omitted Av} imponendo*) {imponendo aliis diffinire Fr}, quae assertio inter (*catholicas*) {catholicos Vd; et added Bb Fr Ly Pz}, (*quae*) {quaeve Ba Fi Vd We} (*vero*) {omitted Ba Bb Br Fi Fr Ly Pz Vd Vg We} inter (*haereticas*) {haereticos Vd}, debeat (*numerari*) {computari Fr}.
Discipulus: Puto quod quicunque intelligens (*haec*) {hoc Vf} quae (*scripsisti*) {scripsistis Vg} (*perlegerit*) {legeret Fr} tenebit (*indubie*) {indubitanter Es} quod ad canonistas non pertinet de multis assertionibus (*iudicare*) {indicare Bb} an catholicae vel haereticae (*sint*) {sit Fr, sunt Es} censendae, et de quibuscumque assertionibus (*canonistae (*discernunt*) {diffiniant Ly Pz, diffiniunt Vg}*) {discernunt canonistae Fr Vd} an inter (*(*catholicas*) {canonistas Br} (*vel*) {inter added Ox} haereticas*) {catholicos vel haereticos Es} debeant numerari necesse est eos ad theologiam recurrere si (*voluerint*) {volunt Ba Es We, voluerit Fr} (*ad*) {de Bb} profunda (*resolvere*) {revolvere Vd, resolutione Es, discutere Esm}, praesertim cum nulla assertio (*vere*) {omitted Fr; vera Es} catholica vel haeretica sit habenda nisi quia theologiae (*consonat*) {sonat Ox} (*aut*) {vel Fr Ly Pz Vg We, ac Bb} repugnat. Quare non arbitror quod aliquis literatus [accept qualitercunque?] (*aliqualiter*) {qualitercunque Fr Ly Pz Vd Vg} (*opinetur*) {opinet Es} (*quod*) {omitted Vd} ad canonistas qui non sunt theologi (*(*pertineat*) {pertineant Av} principaliter*) {principaliter pertineat Ba Es} diffinitio (*saepe (*fata*) {facta Av Ox, praefata Vc, dicta Ba Es Vd We}*) {antedicta Fr}.
(-(*Capitulum 6*) {omitted Ba Vd; capitulum 5 Fr}-) {Allegatur quod ad canonistas pertinet quia ad eos pertinet scire ordinem iudicii sed econtra probatur exemplariter et deducendum ad notoriam absurditatem quia sic sequeretur eos esse in omni arte scientificos Av Ox}
Magister: Multa nimis ignoras. Scio enim quosdam (*canonistas*) {iuristas Fr} qui theologos deridere praesumunt (*cum*) {tamen Ba} investigare nituntur de multis assertionibus an debeant inter haereses computari, dicentes quod talis investigatio ad canonistas, (*(*non*) {aut Bb} ad theologos*) {non ad theologos added Fi}, (*noscitur pertinere*) {pertinere dinoscitur Ba}.
Discipulus: De hoc quod dicis vehementer (*admiror*) {miror Ba}, (*quia*) {quod Ba} dictum (*huiusmodi*) {huius Bb Ox We} nullam videtur (*probabilitatem habere*) {habere probabilitatem We}. Narra tamen si pro se aliquam rationem huiusmodi (*assertores*) {assertiones Ba, assertionis Vf} (*allegant*) {allegent Ly}.
Magister: Audivi quod ex (*hoc*) {eo Fr} (*moventur*) {movetur Ox} tantummodo, (*quod*) {quia Fr Ly Pz Vd Vg} theologi, cum ipsi vel alii de haeresi accusantur vel (*alios*) {aliquos Es Ly Pz Vg} accusare (*conantur*) {conatur Ox}, libellos accusationis, (*responsionis*) {et added Ba}, appellationis, et huiusmodi componere nesciunt (*nec formare*) {omitted Ba}, sed ad (*canonistas*) {recurrere added Fr} (*oportet*) {omitted Ba} (*eos habere recursum. (*Quare*) {quod Pz} dicunt (*quod*) {quia Pz} ad (*canonistas*) {et added Pz}*) {ergo Fr}, non (*ad*) {id Ox} theologos, spectat discernere quae assertio catholica (*(*vel*) {quae We} haeretica (*est*) {sit Fr Ly} censenda*) {etc Bb Fi Pz Vg}.
Discipulus: [Should this be mgr? Br has mgr crossed out and then disc]Ista (*ratio*) {omitted Av} (*mihi apparet*) {apparet mihi Ba Br Es Fr Ly Pz Vd} tam frivola quod responsione non (*indiget*) {indigeat Ly}. Aliud (*est enim*) {enim est Fi Fr Ly Pz Vg} (*discernere*) {diffinire Vg} quae (*assertio*) {est added Fr Ly Vd} (*catholica*) {et added Fr Ly} (*quaeve*) {quae Fr Ly Vd We, quae vel Pz, quae vere Av Ox, quae vero Es} haeretica (*est*) {sit Pz Vg} (*putanda*) {censenda Ba Bb Fi Fr Ly Pz Vg; et added Bb Fr Ly Vd}, (*aliud*) {alium Ba; enim added Pz Vg} est scire (*formulas*) {formare Es} (*actionum*) {accusationum Bb Fr Ly Pz Vd Vg, accusationem Es} et modum agendi contra haereticos (*in iudicio*) {omitted Fr Ly Pz Vd}, ac etiam modum (*in iudicio defendendi*) {in iudico defendi Ba, defendendi in iudicio Fr Ly We} (*de haeresi (*accusatos*) {accusantes Vd}*) {accusatos de haeresi Fr Ly, de hoc si accusatos Ox}: primum ad theologos, secundum ad (*iuristas*) {canonistas Pz} noscitur pertinere. Quemadmodum aliud (*est*) {omitted Bb} cognoscere denarios veros a falsis, aurum ab auricalco, equos sanos ab (*aegris*) {egrotis Fr}, arma fortia (*et*) {a Av} (*fabrefacta*) {tabefacta Ly, fabrefacta Ba Fr, fabricata Pz} ab aliis, et aliud est scire si (*aliquis*) {aliquid Ly, aliquod Vd} de (*aliquo*) {aliquorum Av} praedictorum (*voluerit in iudicio (*aliquem*) {omitted Es Vd}*) {aliquem voluerit in iudicio Ba, voluerit aliquem in iudicio Fr Ly Pz} accusare, (*et*) {si added Ba We} accusatus (*(*(*se*) {omitted Pz} (*nisus*) {visus Av Ox; omitted We}*) {nisus se Bb Fi LyVg, paratus Vd} (*fuerit*) {voluerit Pz We; excommunicare et added Vg; excommunicare added Bb}*) {nisus fuerit se Fr} (*defensare*) {defendere Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg}, (*quomodo*) {quo Ox} (*libelli*) {libellum Vd} accusationis, (*responsionis*) {et added Ba Es}, appellationis, et huiusmodi quibus (*uti in iudicio fuerit (*oportunum*) {optimum Bb Ly}*) {fuerit oportunum uti in iudicio Fr} (*confici*) {conici Bb} (*debeant*) {debeat Vd} et formari: primum ad monetarios, aurifabros, (*fabros ferri*) {ferrifabros Fr Ly, fabros forinari Ox, fabri ferros Vd} et fabricatores armorum (*spectare*) {pertinere Fr Ly Vd} (*dinoscitur*) {noscitur Fi}, secundum vero ad iuristas non est dubium pertinere. Unde per (*istam*) {illa Fi} (*rationem*) {probationem Ly} probare (*contingeret*) {contigeret Bb} quod ad (*iuristas*) {iuristam Ba Es Ly Vd Vg} (*pertinet*) {pertineret Bb Fr Ly Pz Vg We} discernere quod aurum est (*verum*) {et added Fr Ly Pz We}, quod falsum, qui panni (*(*sunt*) {sint Ly Pz; omitted Es} artificialiter*) {artificialiter sint/ sunt Bb Fi Fr Vg} (*facti*) {et added Fr Ly Vd Vf}, (*qui*) {aut Pz Vg} (*aliter*) {non Ly}, (*quae*) {autem added Pz Vg} aedificia sunt utilia (*quibuscumque*) {et Fr Ly; et added Vd We}, quae (*inutilia*) {non Ly} et, ut (*concludam breviter*) {breviter concludam Fr Ly Pz Vd}, de omnibus mechanicis et (*rebus*) {omitted Bb} naturalibus universis quae in usum (*(*veniunt*) {vertuntur Es} (*hominum*) {hominis Ly; et added Br}*) {hominum/ hominis veniunt Fr Ly} haberent (*principaliter iuristae discernere*) {iuristae principaliter discernere Fr Ly Vd Vf, principaliter discernere iuristae Pz} qualia essent secundum naturam suam (*vel*) {et Ba} artem, (*cum*) {quoniam Ly} de omnibus (*huiusmodi*) {omitted Pz Vg; huius Bb} (*contingat*) {contingit Ba Ly} in iudicio litigare. In quo casu necesse est litigatores pro libellis accusationis, (*responsionis*) {et added Ly Vd; ac added Fr}, appellationis (*et huiusmodi*) {omitted Fr Ly}, ad iuristas habere (*recursum*) {sed added Pz}. Constat (*autem*) {omitted Bb Fi Pz Vg We; enim Vd} quod (*saepe*) {omitted Fr Ly} (*iuristae*) {iuris Pz} (*periti*) {omitted Av Ox} (*de*) {pro Vc} rebus minimis an sint (*tales*) {talia Bb Ly} quales (*debeant*) {debent Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} (*esse*) {omitted Ba; etiam We}, secundum naturam vel artem a qua fiunt, nesciunt iudicare; (*quomodo*) {qui Ly} (*tamen*) {autem Fr} de talibus rebus recuperandis vel defendendis in iudicio (*(*oporteat*) {oportet Bb Fi Pz Vg} formare*) {ordinant et formant Ly} libellos, et alia quae spectant ad formam agendi (*et*) {vel Fr Ly Pz Vd} defendendi coram iudice, (*non ignorant*) {omitted Ly}.
Magister: Ecce interrogationem tuam (*primam*) {omitted Fr Ly} iuxta formam quam mihi praefixisti breviter pertractavi. Nunc (*autem*) {omitted Vd} (*propone*) {pone Bb Pz Vg} aliam, vel quiescere me (*permittas*) {permitte Vd}.
(-(*Capitulum 7*) {capitulum 6 Fr; omitted Ba Vd}-) {Allegatur quod ad canonistas pertinet diffinire de veritatibus contentis in suis libris duplici ratione Av Ox}
Discipulus: Quia aliqui canonistae putant, ut dicis, quod ad ipsos (*principaliter (*spectat*) {pertinet Fr}*) {spectat principaliter We} inter assertionem catholicam et (*haereticalem*) {haereticam Ba Es Fr Ly Pz Vd Vg} discernere, cum (*(*tamen*) {ut added Bb Fr Ly} (*^Amihi*) {tamen mihi ut Pz, mihi tamen Vg} (*videantur*) {videtur Fr, videatur Ba Ox}A^*) {videantur/ videtur mihi Fi Fr} falcem suam (*(*mittere*) {mittant Ly Vd, mittunt Fr} in messem*) {in messem mittere/ mittant/ mittunt Av Bb Br Fi Fr Ly Vd Vg} alienam si (*hoc*) {omitted Ba Es} (*absque theologia (*attemptare*) {temptare Bb Fi Pz Vg}*) {attemptare absque theologia Vc Vf} (*praesumpserint*) {praesumunt We}, eo quod nec absque theologia capitula (*in*) {omitted Ly} decretis (*inserta*) {omitted Pz Vg} (*quae*) {qui Av} de (*haeresibus*) {haereticalibus Pz} (*eloquuntur*) {loquuntur Fr Ly We, obloquuntur Vd} (*intelligere*) {intelligi Fr} (*queant*) {valeant Ly We, nequeant Fr}, dic mihi, (*obsecro*) {omitted Pz}, (*parum*) {queso added Pz} (*a*) {omitted Fi} (*principali*) {principaliori Pz} proposito disgrediendo, quid sentiunt literati de intellectu (*eorum*) {illorum Br Fr Ly Vd We, istorum Ba Es} (*quae*) {qui Vg} in decretis habentur, ad quos (*videlicet*) {scilicet Ly, scilicet quae Fr} (*principalius (*et*) {vel Ba} profundius*) {profundius et principalius We} (*pertinet*) {pertineret Fr} (*(*illorum*) {istorum Es, illarum Av Ox} intellectum*) {intellectum eorum Pz} (*cognoscere*) {agnoscere Ba Es We}.
Magister: Circa quaestionem (*tuam*) {propositam Fr Ly} inveniuntur (*opiniones*) {quaestiones Fr, conclusiones Frm} contrariae. Canonistae enim (*sentire videntur*) {videntur sentire Br} quod (*ipsi*) {ipsum Av} non solum (*habent*) {habeant Fr} memoriam maiorem eorum quae in libris (*iuris canonici*) {canonicis Fr Vd, canonici iuris We} (*inseruntur*) {referuntur Fr} sed etiam (*illa*) {ista Bb Fr Ly Vd} clarius et magis (*profunde*) {profundius Br} (*intelligunt*) {intelligant Fr; omitted Ly Vd}, (*et*) {quod added We} (*quis*) {quid Av} sit (*intellectus (*ipsorum*) {eorum Ba Es}*) {ipsorum intellectus Fi} ad ipsos spectat principaliter (*iudicare*) {considerare Fr}, saltem per modum doctrinae. Pro hac (*autem*) {etiam Fi} (*opinione*) {assertione Es} (*videntur*) {videtur Ly Vd; posse added We} tali ratione (*posse*) {omitted Bb Fr Ly We} moveri. Iuxta (*sententiam sapientis*) {sapientis sententiam Av Fr Ly}, unusquisque bene iudicat de his quae novit et horum (*bonus est*) {est bonus Fr Ly Pz Vd Vg} iudex. Canonistae autem magis (*noscunt*) {cognoscunt Bb Fr Ly Vd, cognoscunt changed to noscunt Fi, noscuntur Av Ox } illa quae in (*eorum libris*) {libris eorum Av Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Ox Pz Vd Vg We} (*traduntur*) {habentur Fr Ly Pz} quam alii. (*Ergo*) {igitur Bb Ly Pz} ad ipsos (*de intellectu eorum (*(*principaliter*) {magis principaliter We} (*pertinet*) {determinare et added Pz}*) {pertinet principaliter Ba Fr Ly Vd} iudicare*) {magis principaliter pertinet iudicare de intellectu eorum We}.
(*Iterum*) {Item Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} pro (*ista*) {illa Fi Pz Vg, ipsa Es} opinione alia ratio (*potest*) {posset Ly} (*adduci*) {induci Ba}. (*Quia*) {quoniam Ly, quod Pz Vg} ad (*nullos*) {alios added We} magis spectat (*(*aliquorum notitia*) {notitia aliquorum We} quam ad tractatores illius scientiae quae (*ipsa*) {ipsam Es} considerat, (*ergo*) {igitur Bb Fi Ly} ad nullos (*magis spectat*) {spectat magis Fr}*) {omitted Vd} (*notitia*) {omitted Es} illorum quae in iure (*traduntur*) {omitted Fr Ly} (*canonico*) {habentur added Fr Ly} quam ad tractatores (*canonici iuris*) {iuris canonici Fr Ly}, (*cuiusmodi*) {quales Es} sunt canonistae. (*Ad ipsos (*ergo*) {igitur Fi}*) {ergo ad ipsos Fr Ly} principaliter (*spectat*) {pertinet Fi} de (*intellectu*) {intelligentia Fr} (*illorum*) {eorum Fi Fr Ly Pz Vf Vg} discernere.
(-(*Capitulum 8*) {omitted Ba Vd; capitulum 7 Fr; Discipulus Narra aliam opinionem added Fr Ly}-) {Declaratur in quibus theologi profundius intelligunt aut canonistae exemplificando quod est ius canonicum et distinguendo quaedam esse pure theologica, aut pure naturalia, alia pure positiva Av Ox}
[DELETE MAGISTER?] (*Magister:*) {omitted Ba Bb Br Es Fi Lb Ox Pa Vb We} (*Sed*) {omitted Fr Ly} aliis (*(*ista*) {haec Br} opinio [ACCEPT MINIME?] (*non*) {minime Av Ba Bb Br Es Ox Vd Vg We} placet*) {minime placet ista opinio Fr Ly, minime ista opinio placet Pz}. Dicunt enim quod ad canonistas spectat, de multis quae reperiuntur in libris eorum, maiorem habere (*memoriam*) {notitiam added Br}. (*De pluribus autem (*et*) {omitted Fi Fr Ly Pz Vg} tenaciorem memoriam*) {omitted Vc} et profundiorem (*intellectum*) {oportet added Fr Ly Vd} (*theologos*) {habere added Fr Ly Vd}, si perfecti fuerint, (*oportet (*habere*) {ymmo added Fr}*) {omitted Fr Ly Vd}; (*Nonnulla*) {nonnulli Fr Ly Pz Vd} (*vero*) {autem We; omitted Fr} secularium (*legum periti*) {periti legum Fr} (*et*) {omitted Es} profundius intelligunt (*et non*) {tamen Vg} (*minori*) {minus Pz} commendant memoriae. (*Quaedam*) {Quidam Ba Fr Ly Pz Vc Vd Vg} (*autem*) {tamen Vc, vero We} naturali praediti ratione (*et in*) {cum Av Ox} philosophia (*eruditi morali*) {morali eruditi Fr Ly} (*ac*) {et Av} scientiae (*rationalis*) {naturalis Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} nequaquam ignari et plenius (*intelligunt*) {intelligere Ox} et non minus (*memoriae noscuntur*) {noscuntur memoriae Ly} imprimere. (*Nulla*) {nonnulli Ly Vd, nulli Bb Fr Pz } vero (*canonistae*) {canonista Ox} (*intelligunt*) {intelligi Ox} profundius, (*licet*) {non added Ly} (*propter maiorem multorum (*memoriam*) {memoria Ox} quis (*sit*) {sicut Ly} aliquotiens intellectus quorundam promptius (*valeant*) {valet Ly} explicare, ad (*quem*) {quam Br, quae Ly, quod Fr} (*alii*) {omitted Pz Vg} (*tardius*) {theologi added Pz Vg}, licet*) {omitted Bb} profundius, cum (*magno labore*) {labore magno Ba} et studio (*pervenirent*) {perveniunt Bb Ly, pervenerent Pz, perveniant Vd}. Si autem (*aliqui*) {aliquae Av} canonistae in scientia (*rationali*) {naturali et Fr Ly Vd, naturali Pz, naturali changed to rationali Fi} (*in*) {omitted Br Es We} philosophia (*morali*) {in added Vf}, iure civili, (*et*) {in added Fr Ly} theologia (*plene*) {plenius Ly} essent instructi, ad (*illos*) {istos Fr} principalissime pertineret (*(*ea quae*) {illud quod} in libris habentur*) {illud quod habetur in libris Fr Ly, ea quae habentur in libris Vd} eorum et tenaciori (*memoria*) {memorie Br} (*retinere*) {retinerent Ly, recitare Es} et de ipsorum intelligentia promptius et perfectius (*iudicare*) {iudicarent Ly}.
Ad evidentiam (*autem*) {omitted Bb} (*praedictorum*) {istorum Fi Pz Vg, illorum Bb} dicunt isti esse notandum quod libri canonistarum non sunt (*nisi*) {omitted Br} quaedam (*collectiones*) {collationes Ly} ex auctoritatibus Bibliae et (*originalium*) {originalibus Fr Ly} (*theologorum*) {et added Fr Ly} (*sanctorum*) {omitted Bb} (*et*) {omitted Pz} ex quibusdam legibus imperialibus et (*ex*) {omitted Pz Vg} (*constitutionibus*) {institutionibus Vf} (*ac*) {et Es Ox We; omitted Fr Ly Vd} diffinitionibus (*(*sive*) {et Br; seu Ba Fi Fr Ly Pz} determinationibus*) {omitted We} (*conciliorum*) {generalium added Fr Ly Pz} et summorum pontificum in quibus quaedam (*pure theologica*) {theologica pure Fr Ly} explicantur et declarantur, sicut in (*illis*) {in added Av Ba Br Fr Ly Pz Vd} (*quibus*) {qui Br} haereses (*condemnantur*) {damnantur Fr Ly Vd} et veritates (*catholicae*) {theologicae Br Fr Ly Ox} approbantur, ut patet Extra, De summa trinitate et fide catholica, c. 1, et c. Damnamus (*et Extra, De haereticis, Cum Christus et (*in*) {omitted Fi} pluribus aliis capitulis (*in*) {omitted Ly} decretis (*insertis*) {omitted Es}*) {omitted Ba}. Quaedam (*vero*) {etiam Fr; principia added Pz} pure moralia traduntur in (*eis quae*) {ea quod Vg} nulla (*possunt ratione*) {ratione possunt Pz} (*convelli*) {muniri Ly, divelli Ba Es Fr}, (*sicut*) {patet added Fr Ly} (*in*) {multis added Fr Ly} capitulis decretorum et decretalium (*patet innumeris*) {omitted Fr Ly}. Quaedam autem praecipiuntur in eis et prohibentur quae sunt (*pure*) {mere Ly, iure Fr} (*positiva*) {positivo Fr} ex humana (*dependentia voluntate*) {voluntate dependentia Fr Ly}, (*quae*) {haec autem Pz Vg} pro necessitate et utilitate possunt rationabiliter variari (*seu*) {et Fr Ly} penitus abrogari, ut patet Extra, De consanguinitate et affinitate c. Non debet (*et*) {omitted Av} dist. (*14 (*c.*) {omitted Av Ox Vc Vf}*) {9 Fr Ly Pz Vd} Sicut (*quaedam*) {quidam Bb Fr Ox Pz Vd Vg}.
Ex his dicunt quod (*de*) {in Ba} theologicis (*(*in*) {omitted Ba Es} libris canonistarum*) {omitted Av} inventis (*tam*) {tamquam [check Es]Es} quantum ad memoriam quam quantum ad intellectum theologi, si (*sunt*) {sint Fr Ly Pz Vd Vf Vg} perfecti, canonistas excedunt, licet [ACCEPT ADDITIONAL NON?] (*nonnumquam*) {nunquam Fr Ly Pz Vd Vg; non added Ba Bb Br Es Fi We} (*oporteat*) {oporteret Ba, oportet Fr} (*theologum*) {theologos Fi Fr Ly Pz Vd Vg} (*illorum*) {istorum Bb Fi Pz Vg; omitted Fr} (*verborum*) {vocabulorum Fr} (*habere*) {omitted Ly} memoriam (*sub quibus (*sententia*) {gap Fi;omitted Vg} pure theologica in (*capitulo*) {omitted Ba Fr Ly} (*determinationis*) {determinatione Ba Fr Ly} ecclesiae (*explicatur*) {explicantur Bb Vg; habere added Ly}. Quo (*ad leges (*autem*) {omitted Vd} imperiales*) {autem ad leges Fr}*) {omitted Ba Es} quae in libris (*reperiuntur praefatis*) {praefatis reperiuntur Ly}, sicut (*patet*) {omitted Av Ox; in added Pz} 2. q. 6. c. Propter superfluam et in (*aliis*) {omitted Fr Ly} (*capitulis multis*) {multis capitulis Fr Ly} sequentibus et (*alibi*) {omitted Fr Ly} in (*multis*) {aliis added Ba Fr Ly} locis, nec quantum ad memoriam nec quantum ad intellectum sunt canonistae praeferendi (*civilis iuris*) {omitted Fr Ly} (*peritis*) {in iure civili added Fr Ly}. Quantum (*vero*) {omitted Av Bb Br Es Fi Ox Pz Vd Vg} ad (*pure*) {omitted Fr Ly; principia Pz} moralia quae (*nulla possunt ratione*) {nulla ratione possunt Fr} (*mutari*) {muniri Bb Ly; ambiguous Fi} (*si*) {sed Pz; omitted Vd} universalia sunt, nec (*in memoria nec*) {omitted Av Ox} (*in*) {omitted Ba Fi Vg} intellectu possunt canonistae naturali (*praeditos ratione*) {ratione praeditos Fr Ly} et in philosophia (*instructos morali*) {morali instructos Fr Ly} et (*(*perfectos*) {perfectiorem Av} in scientia (*rationali*) {naturali Fr Ly Pz Vd}*) {in scientia naturali perfectos Fr Ly, in scientia perfectos naturali Vd} excedere quoquo modo. De illis vero (*quae*) {omitted Bb} particularia sunt et tamen nequaquam (*dispensationem*) {seu mutationem added Fr Ly} recipiunt canonistae maiorem possunt habere memoriam (*ac*) {et Fr We} (*etiam*) {et Br} de intellectu eorum promptius iudicare, (*sed*) {licet added Ba; licet We} (*ad (*alios*) {aliquos scilicet theologos Vd; scilicet theologos added Fr Ly}*) {theologi tamen Pz} profundius (*quia*) {quae Ba; omitted Vd} per (*priora (*principia*) {principalia Ba}*) {principia priora Fr Ly Vd Vg} licet tardius et cum maiori labore (*pertinet*) {ad eos added Fr Pz} de intellectu (*discernere (*eorumdem*) {eorum Fr Ly We}*) {eorum discernere Fr Ly}. (*Illa*) {illi Vg} (*autem*) {vero Fr Ly Vd} quae pure (*positiva (*sunt*) {omitted Pz Vg}*) {sunt positiva Ba} (*et*) {quae added Fr Ly Pz Vd Vg} ex causa (*poterunt*) {possent Fr Ly, potuerunt Vd} variari canonistae magis (*memoriter*) {memoraliter Ba Es, in memoria Ly Pz Vd Vg, in memoriam Fr} (*retinent*) {retinere We}, sed non habent profundius iudicare.
(-(*Capitulum 9*) {capitulum 8 Fr; omitted Ba Vd}-) {Ostenditur duplici ratione quod quantum ad pure moralia contenta in iure canonico certius habet iudicare theologus aut philosophus quam canonista purus Av Ox}
Discipulus: Istam secundam opinionem pro parte libenter attendo, quia quantum ad illa quae dicit de (*theologicis*) {theologis Fr} et legibus imperialibus (*ac*) {et Fr Ly Vd} (*pure*) {puris Fr Ly Vd; omitted Vg, naturalibus et added Fr} moralibus (*universalibus*) {ac naturalibus Ly Vd, et naturalibus utique Pz, utique Vg; utique added Es; omitted Fr} (*videtur omnino*) {omnino videtur Ly} (*rationabilis*) {rationalis Bb Fi LyVg} aestimanda. (*Sed*) {omitted Ly} (*quantum*) {vero added Ly} ad moralia particularia et pure (*positiva*) {positive Vd} quae in libris (*(*(*solummodo*) {solum Pz Vg} canonistarum sunt*) {canonistarum sunt solum Pz Vg, canonistarum sunt solummodo Ly, canonistarum solummodo sunt Fr} tradita*) {solummodo canonistarum tradita sunt We}, non apparet probabilitatem (*habere*) {unde posset argui tali ratione added Ly}. Nullus enim, non dico profundius sed nec aliquo modo, potest iudicare de illis quae non (*novit*) {noverit Ba}. Cum (*igitur*) {ergo Ba Fr Pz Vd Vg} talia ad notitiam tractatorum aliarum (*scientiarum*) {omitted Bb} nequaquam (*pertineant*) {pertineat Vc}, ad (*ipsos*) {illos Es} nullo modo (*pertinet*) {spectat Ly, pertinent Ba} iudicare de (*illis*) {ipsis Fr Ly Pz Vd Vg}. Verumtamen vellem scire si pro illa assertione (*rationes aliquae*) {aliquae rationes Fr Ly} apparentes valeant (*cogitari*) {exagitari Vd}.
(*Magister:*) {ad added Vd} Assertionem praefatam nonnulli ratione et exemplo probare (*nituntur*) {primo added Br}. Ratione sic. Scientia superior (*de traditis*) {tradita We} in scientia (*inferiori*) {inferiore Fi Vg} subordinata (*sibi*) {omitted Bb} certius (*potest et profundius*) {et profundius potest Ba Es Pz Vg We} (*iudicare*) {cogitare Br} quam scientia inferior. (*Sed*) {gap Vd} scientia canonistarum, quantum ad (*multa*) {instituta Pz} (*moralia particularia et quae valent variationem (*recipere*) {accipere Fr, retinere Pz Vg}, est scientia inferior subordinata (*theologiae*) {omitted Vg}, (*et*) {etiam Ly} quantum ad multa*) {omitted Av} (*talia*) {omitted Fr Ly} subordinata (*est*) {omitted Ba Es} (*philosophiae morali*) {morali philosophiae Fr Ly, philosophiae et morali Vc}, sicut particularia subordinantur universalibus. (*Ergo*) {igitur Ly} de talibus potest theologia et (*philosophia moralis*) {moralis philosophia Bb Ly} certius (*quam canonistarum scientia iudicare*) {iudicare quam canonistarum scientia Fr Ly}.
Secundo (*sic*) {omitted Fr}. De (*illis*) {hiis Pz} agibilibus particularibus quae variari possunt (*(*illa scientia potest*) {potest illa scientia Fr Ly} certissime*) {illa scientia certissime potest We} iudicare (*contra quam nihil valet in particulari (*ordinari*) {variari Br} vel statui et*) {omitted Fr Ly Vd} per quam, si (*aliquid fuerit*) {fuerit aliquid Fr Ly Vd} (*inique*) {unquam Pz} statutum, debet omnimode (*reprobari*) {et added Es; et contra quam nihil valet in particulari ordinari vel statui added Fr Ly}. Huiusmodi (*autem*) {est theologia et philosophia moralis added Fr Ly} (*respectu*) {omitted We} (*agibilium particularium*) {particularium agibilium Ba} et quae (*mutari*) {numerari Pz} possunt in iure canonico repertorum (*(*noscitur*) {noscit Vd} esse (*tam*) {talis Br} theologia quam (*vera philosophia moralis*) {philosophia moralis vera Vd}*) {omitted Fr Ly}. (*Ergo*) {igitur Fi} de illis (*vel*) {omitted Fr Ly; nichil Vg; de added Fi} theologia (*vel*) {et Fr Ly} philosophia (*vera*) {vere Vd; omitted Fr Ly} (*moralis*) {morali Fi} (*habet*) {habent Ly} certissime iudicare.
(*Maior*) {maiorem Br} (*evidentiam (*apertam*) {omitted Fr Ly Pz Vd Vg}*) {omitted Ly; evidentia aperta Ox} videtur (*habere*) {evidentiam added Ly}; minor tali ratione probatur. (*Constitutio*) {consuetudo Vd} (*ecclesiastica*) {canonica Ba Esb, autentica Es, aliter canonica Lbm Pab} non est (*maioris*) {minoris Bb Ox Pz Vc Vd Vg, aliter minoris Lbm, minoris auctoritatis Fr Ly} dignitatis (*aut*) {ac Bb} firmitatis quam (*ecclesiastica*) {certitudo et added Pz} (*consuetudo*) {constitutio Vd}. (*Sed omnis consuetudo*) {omitted Es; quae Esm} tam veritati (*(*scripturae*) {scriptae Br Vc Vf} (*divinae*) {omitted Ba Fr}*) {divinae scripturae Fi Pz Vc Vf} (*quam*) {etiam added Fr Ly Pz Vd} (*iuri*) {ratione Ba} (*naturali*) {naturale Ba} ((*quod*) {quae Pz} non (*solum*) {sola Fi; omitted Ba} "in lege et (*in*) {omitted Fr Ly} evangelio" sed (*etiam*) {omitted Ba Br Es} in vera philosophia (*morali*) {moralis Vg} habetur) cedit, si (*ei*) {enim Vg; videtur et added We} (*inveniatur adversa*) {adversa inveniantur Fr}, et per consequens si aliqua consuetudo fuerit theologiae (*vel*) {et Fr Ly} (*verae*) {omitted Ba Es} philosophiae morali contraria est omnimode reprobanda. (*Ergo*) {igitur Bb Fi Ly} si quaecunque (*(*constitutio*) {consuetudo Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} ecclesiastica*) {ecclesiastica constitutio Ba} alteri (*praedictarum scientiarum*) {scientiarum praedictarum Fr Ly Pz Vd Vg} (*(*probata*) {convicta Ba, contraria Es, probetur Fr} fuerit (*adversari*) {adversa Vf, adversaria Es}, est damnanda*) {probetur adversa damnata est Ly, probetur adversa damnanda est Fr}. Ex quo infertur quod de omnibus talibus habet theologia et (*philosophia (*vera*) {omitted Vg}*) {vera philosophia Fr Ly Pz} moralis (*certissime*) {omitted Vg} iudicare.
(*(*(*Haec*) {ortam added Vd} ratio*) {omitted Ly;
haec auctoritas Pz Vg} (*confirmatur*) {firmatur Ox, infertur Es}*)
{confirmatur haec ratio Fr} (*auctoritate (*beati*) {sancti We}
Cypriani*) {beati Cypriani auctoritate Ox} qui, ut habetur (*dist.
8*) {8 dist. Fr Ly} c. Consuetudo, (*ait*) {autem Ba; omitted
Ox}, "Consuetudo quae apud quosdam irrepserat impedire non
debet, quo minus veritas praevaleat et (*vincat*) {veritatis Ox}. Nam
consuetudo (*sine*) {et Vg} (*veritate*) {vel veritati contraria added
Fr; aut veritati contraria added Ly; sive veritati contraria added
Vd; veritati contraria Vg} vetustas erroris est". Ex qua
(*auctoritate*) {veritate Bb Fi Pz Vg} et aliis quae in eadem
(*distinctione*) {viii added Vd} ponuntur---(*scilicet*) {in
Fr Ly, supra Ox, sic Bb; omitted Vd; videtur Es} (*c.*) {omitted
Bb} Veritate et c. (*Si*) {pro Fr Ly, secundum Pz
Vd Vg, sed Bb Fi, de Es} (*consuetudinem*) {consuetudine Es
Fr Ly} et (*c.*) {contra Ly; et added Vg} (*Qui*)
{quae Pz} (*contempta*) {concepta Es} (*veritate*) {omitted
Fr Ly} et c. (*Frustra*) {si frustra Br} et c. Si solus---colligitur
quod omnis consuetudo (*veritati (*contraria*) {omitted Av
Bb Br Ox Vc Vf}*) {contraria veritati We} ubicunque reperiatur, sive
in (*theologia sive in philosophia (*morali*) {omitted Fi}*)
{philosophia morali sive in theologia Ba}, est penitus
(*postponenda*) {contemnenda Fr Ly Vd}. Ex (*quo*) {hoc Ba Es}
sequitur (*quod*) {etiam added Bb Es Fi Fr Ly Vd We} omnis
constitutio ecclesiastica (*si*) {omitted Bb} veritati
fuerit (*inimica*) {contraria Pz Vg} debet respui et damnari.
(*Hinc*) {hic Av Ox} Gratianus (*dist. 8*) {8 dist. Fr Ly} (**)
{c. Ly Vd, c. quo iure Pz; omitted Fr} Dignitate
ait, "Dignitate vero (*ius (*naturale*) {naturae Br Fi}*)
{illius nec Vg} (*similiter (*praevalet*) {praevaleat Fr}*)
{praevalet similiter Ly Vd, praevaleat similiter Fr} consuetudini et
constitutioni. (*Quaecunque*) {quibuscunque Vg} enim [OMIT?]
(*vel*) {de Ly; omitted Av Ba Bb Br Fr Ox Vc Vd Vf Vg We}
(*moribus*) {moralibus Ly Vd} (*accepta*) {recepta Pz} sunt (*vel*)
{in added Fr Ly Vd} (*scriptis*) {scripturis Fr Ly Vd}
comprehensa si naturali iuri (*fuerint*) {fuit Ba} adversa, vana et
irrita sunt (*censenda*) {habenda Pz}." Et (*dist. 9*) {9 dist.
Fr Ly, dist. 8 Ba} (**) {c. Ba Fr Ly Pz Vd, ff Vg} 1 ait, (*
"Liquido*) {liquide Fr Pz Vd} (*igitur*) {ergo Fr Pz Vd Vg We}
apparet quod consuetudo (*naturali iuri*) {iuri naturali Fr Ly}
(*postponitur. Quod autem (*constitutio*) {consuetudo Fr Ly Vd}
(*naturali iuri*) {iuri naturali Fr Ly}*) {omitted Vg}
(*cedat*) {postponitur Ly Vd, postponatur Fr, cedit Vg} multiplici
auctoritate probatur." (*Et (**) {omitted Es; ff 2
et Vg}*) {Per eundem qui 9. dist. c. Fr Ly, etiam c. Pz Vd}
(*ultimo*) {ubi added Vd Vg} ait, "Cum (*ergo*) {igitur
Fi Ly; omitted Ba We} in naturali iure nihil (*aliud
praecipiatur*) {praecipiatur aliud Ox} quam quod Deus (*vult*) {omitted
Vd} fieri, (*nihilque (*vetetur*) {vel docetur added Vg}
quam quod Deus (*prohibet*) {perhibet Ba} fieri*) {omitted
Fr}, denique cum (*in*) {omitted Fr} (*canonica scriptura*)
{scriptura canonica Av} nihil (*aliud*) {asserit added Ba
Fr} quam (*quod*) {omitted Av Bb Br Fi Ox Pz Vg We} in
divinis legibus inveniatur, divinae vero leges (*natura*) {in illa Fr
Ly Vd Vg} (*consistant*) {consistent Fr Ly, consistat Ox}, patet
(*quod*) {quia Ba} quaecunque divinae voluntati seu (*canonicae*)
{catholicae Ly} scripturae (*contraria (*probantur*) {probatur Ox},
eadem (*et*) {omitted Fr Ly} iuri naturali inveniuntur
adversa. Unde (*quaecunque*) {quicunque Ox} divinae voluntati seu
(*canonicae*) {catholicae Ly} scripturae*) {omitted Av} seu
divinis legibus postponenda censentur (*eisdem*) {eiusdem Ox}
naturale ius (*praeferre*) {praeferri Es Ly Pz} oportet." Ex his
patenter habetur, (*ut*) {nec Bb} (*apparet (*istis*) {hiis Bb Fi Vg; omitted
Pz}*) {istis apparet Ly}, quod (*quaecunque*) {quicunque Av Ox Fr;
continentur added Pz} in iure canonico (*theologiae*)
{theologia Ba Fr, et theologia Vd; omitted Ox} (*vel*) {et
Fr Ly} (*(*iuri*) {iure Ba Es Fr Vd; omitted Pz} naturali*)
{naturali iure Fr Vd, naturali iuri Ly} quod non (*solum*) {est added
Fr Ly} in theologia sed (*etiam*) {omitted Es} in
(*philosophia (*morali*) {continentur added Pz}*) {morali
philosophia Fr, morali philosophia invenirentur contraria per alteram
scientiarum praedictarum essent penitus reprobanda Ly} ((*eo quod*)
{cum Ly Pz} (*incepit*) {inceperit Ly} "ab exordio
(*rationalis*) {vere vel added Es} creaturae", ut
habetur (*dist. (*6*) {8 Fr Vd}, (**) {c. Fr Pz Vd; omitted
Es}*) {6 dist. Ly, 6 dist. quae Ba} His) (*continetur*)
{continentur Ox; quod si in iure canonico added Pz; et added
Vg} (*invenirentur contraria per alteram (*scientiarum (*dictarum*)
{praedictarum Ly}*) {dictarum scientiarum Br, praedictarum scientiam
Fr} essent penitus (*reprobanda*) {cum inceperit ab exordio
rationalis creaturae ut habetur 6 dist his continetur added
Fr}*) {omitted Ly}. (*Ergo*) {igitur Bb Fi; et added
Pz Vg} utraque de talibus (*habet certissime*) {certissime habet Fr}
iudicare, et eo certius (*scientiarum*) {omitted We}
huiusmodi tractatores (*haberent*) {habere Av Ox Vc Vf} de talibus
iudicare (*quam canonistae*) {omitted Vd} quo principiis
(*(*certioribus*) {et added Ba} (*dignioribus*) {et added
Vg}*) {dignioribus certioribus Fr Ly Vd, certioribus et dignioribus
Ba; et added Vg} prioribus (*et*) {omitted Vc Vf}
universalioribus uti noscuntur.
Secundo principaliter isti (*assertionem suam exemplo moliuntur*) {moliuntur suam assertionem exemplo Ly} ostendere, referentes quod cum commentator librorum (*beati*) {omitted Es} Dionysii de multis (*capitulis*) {articulis Fr Ly, constantiis Vg} (*a*) {cum Pz} suis aemulis (qui papam et (*cardinales*) {suis added We} muneribus corruperant) accusatus cogeretur in consistorio respondere, (*ipse*) {pape Fr} tanquam (*purus*) {pure Av Ox} philosophus et theologus (*omnino*) {omnis Ly Vd, divinis Fr} (*iuris*) {iurium Pz} ignarus a papa petiit advocatum. Cui papa respondit, "Absit (*ut*) {ne Vg} tibi, (*qui*) {omitted Bb} inter omnes (*mundi clericos*) {clericos mundi Ly We} literatior reputaris, hanc confusionem (*faciamus*) {facias Ly} ut alius pro te loquatur. Pro te ipso (*loquaris*) {loqueris Ba Bb Pz Vg}." (*Qui*) {quia Av Ox}, cernens malitiam, recepta copia obiectorum, (*et*) {omitted Bb Fi Pz Vg} (*acceptis*) {receptis Vc Vf} ad deliberandum trium dierum (*induciis*) {indiciis Av Bb Ox Vd Vg}, (*quarta*) {quarto Ba We, qua Es} die respondit ad (*omnia*) {omnium Fr Ly; obiecta added Ba We} (*legum*) {et added Fi} civilium et iurium canonicorum (*quamplurium*) {complurium Ly} contra ipsum allegatorum, (*in*) {obiecta Ly} quibus (*adversarii*) {adversari Vc Vf} (*suam (*intentionem*) {sententiam Ba Es} (*insolubiliter*) {indissolubiliter Ba} (ut (*putabant*) {reputabant Pz})*) {insolubiliter ut putabant suam intentionem Fr Ly Vd} (*fundaverant*) {fundaverunt Fr}, per theologiam et rationem naturalem, ita patenter (*pro*) {per Fr} se intellectum assignans (*quod*) {in added Fr} iudicio (*omnium intelligentium*) {intelligentium omnium Pz} (*cuncte*) {omnes Fr Ly} leges et iura quae contra ipsum (*fuerant*) {fuerunt Ba Es Vd} (*allegata*) {et added Vg} pro ipso (*liquido*) {liquide Fr Ly Pz Vd} concludebant. Unde, ut (*fertur*) {fere Ly Vd}, cardinales sibi contrarii postmodum eius aemulos arguentes dixerunt, "Vos dixistis istum (*episcopum*) {philosophum Ly} nescire leges et (*iura*) {et added Fr Ly Pz}. Ipse (*scit*) {fecit Ba} principia, radices et causas (*omnium (*legum et iurium*) {iurium et legum Ly}*) {legum et omnium iurum Fr}." Ex quibus isti (*concludunt*) {contradicunt Vd} quod (*ille*) {iste Bb Fr Ly Pz Vd Vg} theologus, (*qui*) {quia Es} (*et*) {est Fr Ly Pz Vd; omitted Es} magnus philosophus, (*multo*) {omitted Fi, multa added Fim} (*certius*) {et added Fr} (*clarius et profundius*) {profundius et clarius Ly Pz, profundius clarius Vg} (*iudicavit*) {iudicat Fr} de intellectu iurium, quorum (*antea*) {omnino added We} (*nullam (*(*habuerat*) {habuit Fr} (*omnino*) {omitted Bb Fi Vg We; scientiam et Ly; sententiam et Pz}*) {omnino habuit Fr} memoriam*) {nullam omnino memoriam habuerat Br}, quam (*theologiae*) {canonistae We} et (*rationis*) {ratione Vg} naturalis ignari, qui tamen ab infantia (*(*in*) {omitted Av} illis*) {omitted Bb} (*fuerant*) {erant Fr We} (*enutriti*) {nutriti Br Fr; etc finitur istud capitulum et sequitur alius added Vd}.
(-(*Capitulum 10*) {capitulum 9 Fr; omitted Ba Vd}-) {Quemadmodum scientiae subalternantis theologi et philosophi verius iudicant de contentis in scientia canonica exemplificatur in frenefactiva et militari ac in aliis artibus Av Ox}
Discipulus: Nunc adverto quod assertiones quae (*apparent*) {appareant Fr} prima facie falsae non sunt (*penitus (*contemnendae*) {condemnandae Ly Pz Vd, condemnendae Ba}*) {contemnendae penitus Fr}. (*Assertionem*) {et added Fr} enim pro qua fortiter (*allegasti*) {allegati Fr} (*in principio*) {non puto Vd} omnino (*irrationabilem*) {irrevocabilem Vc} (*arbitrabar*) {arbitror Vd, reputabam We}, (*nunc autem*) {autem nunc quia Vd} non videtur mihi (*omni*) {omnino Vc; omitted Es} (*probabilitate*) {ratione Es} (*carere*) {tacere Ba}. (*Unde*) {tamen Es} ad rationem (*contra eam quam*) {quam contra eam Vc Vf} (*tetigi*) {tetigisti Vd} qualiter ipsius (*respondeant defensores*) {defensores respondeant Ba Es} enarra.
Magister: (*Rationem*) {dices Ox, dictionem Av} illam (*valde*) {vel Vg} (*despiciunt*) {aspiciunt Vc}, dicentes quod est illorum qui (*naturam*) {nullam Bb Lb (naturam Lbm) Ly Pz Vg, verum Fr; ambiguous naturam/nullam Fi}, originem et ordinem scientiarum (*ignorant*) {noverunt Bb Fi Lb Ly Pz Vb Vg, aliter ignorant Lbm}. Aiunt enim quod quemadmodum aliquis (*(*optime*) {oportune Vd; omitted Es} iudicat*) {iudicat optime Ba Bb Fi Ly Pz} de (*mechanicis*) {metaphysicis Ly Pz} et aliis (*quae*) {qui Fr} tamen (*facere*) {fere Bb Ly Pz Vg} nescit, sicut multi qui pingere, scribere, arma (*et*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg} naves (*ac*) {et Av Ba Bb Es Fi Fr Ly Pz Vg} (*alia*) {talia Vc} (*artificialia*) {aedificia Fr} fabricare ignorant melius quam ipsi artifices iudicare noscuntur, ita scientiae (*superioris*) {superiores Bb Es Fi Ly Pz Vg} (*tractatores*) {tractantes Av Es Bb Ly Pz Vg} (*causas et principia*) {principia et causas Fr Vd} (*illorum*) {istorum Bb Fi Ly Pz Vg, istarum Es} quae in (*scientiis*) {istis Ly Pz Vg} (*inferioribus*) {superioribus Av Ox; noscuntur et added We} considerantur certius et clarius (*valent*) {valeant Br} iudicare de illis, si (*eis*) {sibi Fr} proponantur, quam (*illae*) {istae Bb Ly Pz Vg, aliae Fr Vd} scientiae inferiores. Unde et habentes (*perfectam*) {certam Fr} (*notitiam*) {scientiam Es} scientiae (*superalternantis*) {Bb, Vb, Vcm: [check Bb, Vb, Es]subalternantis Av Ba Br Fi Fr Ly Ox Pz Vc iVd Vf We, aliter superalternantis Vcm, alternantis Vg} (*quae cognoscit principia scientiae subalternatae*) {omitted Ly Pz Vd Vg} (*certius iudicant de conclusionibus, (*(*et etiam principiis, scientiae subalternatae*) {scientiae subalternatae, et etiam (in Av) principiis Av Ba Bb Br Fi Vg We} quam habens tantummodo notitiam*) {omitted Es Fr Ly Ox Pz} scientiae subalternatae*) {omitted Es}. (*Ita*) {item Av Ox We} theologi et veri philosophi, propositis illis quae in iure (*tractantur canonico*) {canonico tractantur Fr}, profundius et certius poterunt iudicare de illis, quamvis (*saepe*) {omitted We; tamen added Ly Pz Vg} cum (*maiori*) {maiore Fr} labore.
Discipulus: Video quod (*ratio mea*) {responsio Ly Pz} (*concludit*) {quaerit Ly Pz, contradicit Vd} (*de scientia solummodo*) {solummodo de scientia Fr} quae (*non*) {omitted Bb} est alteri subalternata, nec subordinata, (*nam*) {omitted Fr} (ut evidenter (*aspicio*) {conspicio Fr Vd}) de scientia cui alia scientia (*superior (*praecipit*) {principatur Ly Pz}*) {praecipit superior Ba}, sicut (*est*) {omitted Ly Pz Vg} (*de*) {omitted Es Fr} (*frenefactiva*) {frenofactiva Ba} respectu equestris et de illis (*quae*) {qui Ba} architectonicae subiciuntur, de quibus (*in libro*) {omitted Vd} [REFERENCE] ethicorum et in libro [TEXT?] (*philosophorum*) {politicorum Fi Fr Lb Ly Pz Vb, phicorum Av Ba Ox Vd Vg We, philosophie Es} fit mentio, (*et*) {omitted Vg} de (*scientia*) {huius added Ba} cuius principia in (*scientia superiori*) {superiori scientia Fr} traduntur, apparentiam non (*videtur*) {videntur Vg} habere. Et ideo de theologia (*et*) {de added Es} scientia canonistarum dinoscitur colore carere, quia scientia canonistarum a theologia recipit sua principia, (*teste*) {testante Ly Pz} Innocentio tertio qui, ut habetur Extra, De (*accusationibus*) {accusatione Ba Fr Vc}, (*c.*) {omitted Fi Ly Pz Vg} Qualiter et (*quando*) {ubi added Fr} asserit (*manifeste quod*) {quod manifeste Fr} "ex auctoritatibus (*novi et (*veteris*) {veteri Ox}*) {veteris et novi Ba Es} testamenti processerunt postea canonicae (*sanctiones*) {discipulus [SIGNIFICANT AGREEMENT] added Ba We}". Quamvis (*igitur*) {ergo Ba Bb Es Fr LyVg; omitted We} de istis (*possem*) {posses Vg} (*quaerere multa*) {multa quaerere Ba Es Fr}, quia (*tamen*) {cum Ox} canonistae (aliarum scientiarum terminos (*ignorantes*) {ignoratis Vd}) eorum intellectum non caperent, cupio (*autem*) {omitted Fr Vd} (*ut*) {omitted Ly Pz Vg; quod Vd} in hoc opere quantum (*potueris*) {poteris Ba Fr Ly Pz Vd We, potero Vg} sic terminos proprios aliarum scientiarum a theologia et scientia canonistarum evites quod omnia canonistae intelligant. Idcirco (*illa*) {omitted Av} quae dicta sunt de (*ista*) {illa Bb Ly Pz Vd Vg} materia sufficiant, nec curo quod ad rationes pro prima (*opinione*) {ratione Fi} respondeas, quia (*modo*) {omitted We} (*valde mihi debiles*) {valde debiles mihi Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Pz Vd Vg, mihi valde debiles We} videntur et qualiter (*responderi (*potest*) {poterit Fr} ad (*eas*) {ea We}*) {ad eas responderi potest Bb Fi Ly Pz Vg, ad eas poterit responderi Fr, ad eas potest responderi Vd} per praedicta satis (*apparet*) {patet Fr}.
Magister: (*Considero*) {considera Bb Vg} quod si praedictam materiam (*exquisitius*) {exquirentius Ly Pz Vd Vg, exquisitus Ba Ox} indagares, ad multas assertiones quas aliquando (*falsissimas*) {facillimas Ly Pz Vg} (*reputasti*) {reputasses Ba} posses faciliter inclinari. Unde si aliquid circa praedicta (*(*adhuc*) {ad hoc Vd} animum tuum*) {animum tuum adhuc Fr} (*angit*) {anxerit Bb Ly Pz Vg, allicit Vd}, si (*placet (*tibi*) {omitted Ly Pz}*) {tibi placet Ba Fr} (*propone*) {proponere Ox}.
(-(*Capitulum 11*) {capitulum 10 Fr; omitted Ba}-) {Utrum ad canonistas vel theologos pertinet discernere qui sunt haeretici vel catholici et arguitur pro utraque parte Av Ox}
Discipulus: Si (*circa (*^Apraedicta*) {omitted Ly Pz Vg} (*omnia*) {illa added Ly Pz Vd; praedicta added Vg}A^*) {omnia praedicta Fr} quae (*voluo*) {vellem Ly Pz Vg; volo Vf} in animo tibi (*proponerem*) {proponere Ly Pz Vf} et tu (*ad omnia*) {mihi Fr} responderes sicut (*coepisti*) {incoepisti Fr We, fecisti Vg}, librum maximum (*faceremus*) {et added Vd}. (*Ideo*) {de Fr} (*illis omissis*) {omissis illis We} ad (*aliam interrogationem*) {interrogationem aliam Fr} (*memoratis annexam*) {praememoratam Ly Pz} (*accedo*) {accede Ly Pz, accedes Ox}. (*Saepe audivi*) {audivi saepe Fr Vd} quod assertio (*alicuius est (*catholica*) {et added Fr}, ipse tamen (*non*) {omitted Vd} est catholicus, et nonnumquam assertio*) {omitted Ly Pz Vg} (*alicuius haereticalis*) {haereticalis alicuius Ly Pz Vg} (*ostenditur*) {dicitur Ba Es Ly Pz Vg, est Fr}, et tamen (*ipse inter haereticos*) {inter haereticos ipse Vd} minime computatur. Ex (*quo*) {quibus Fr} videtur quod ad (*alios*) {aliquos Es} poterit pertinere (*quae assertio (*est*) {omitted Fr Ox We} (*catholica et quae (*haeretica*) {est added We}*) {omitted Br} (*iudicare*) {iudicaverit Av Ox}*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg} (*et*) {omitted Av} (*ad*) {omitted Ox Vg} alios quis (*haereticus*) {est added Ly Pz; catholicus Es Fr Vd} et quis (*catholicus est*) {haereticus Ba Es Vd, haereticus sit Fr} (*censendus*) {et quae assertio catholica et quae haereticalis added Bb Ly Pz Vg} discernere. (*(*Quamobrem*) {quare breviter Fr Vd} (*interrogo*) {omitted Fi} an ad theologos (*vel*) {ad added Av Ba Fr Ly Pz Vd Vg} canonistas (*spectet*) {spectat Av Ba Bb Br Es Ly Ox Pz Vd Vg} inter haereticos et orthodoxos discernere*) {omitted Av}.
Magister: Aliqui canonistae (*sentire*) {tenere Bb Fi Ly Pz Vg} videntur quod ad (*ipsos principaliter*) {eos Ly Pz Vg} spectat inter (*haereticos et catholicos*) {catholicos et haereticos Fr} (*iudicare*) {discernere Fr}. Pro qua opinione potest sic argui. Ad illos (*spectat (*principalius*) {principaliter Av Ba Es Ly Ox Pz}*) {principaliter spectat Av Ba Es Ly Ox Pz, principalius spectat Br Fi We} (*(*diiudicare*) {iudicare Fr} haereticos, et per consequens*) {omitted Ly Pz} inter (*haereticos et catholicos*) {catholicos et haereticos Fr Ly Pz Vg We} (*iudicare*) {diiudicare Ly Pz}, (*qui*) {quae Pz} de haereticis (*exquisitius*) {exquisitis Ox Vc} (*et*) {per added Ba} magis (*ex*) {de Ly Pz Vg} intentione (*considerant*) {considerat Vf; sed added Fr}; huiusmodi (*autem*) {omitted Av Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Ox Pz Vd Vg We} sunt canonistae. Unde (*et*) {omitted Bb Br Fi Fr Ly Pz Vg} in libro decretalium specialis titulus satis (*prolixus de haereticis est insertus; in decretis (*etiam*) {quae Vf} de (*haereticis*) {satis added Fr}*) {omitted Vd} (*saepe diffuse*) {diffuse saepe Fr Vd} tractatur. In theologia (*autem*) {vero Fr} (*(*de haereticis raro*) {raro de haereticis Ly Pz Vg} fit mentio*) {fit mentio de haereticis raro Vd}. Unde et nomen haeretici (*in uno loco (*solummodo*) {solum Fr Vd}*) {solummodo/ solum in uno loco Fr Ly Pz} Bibliae, (*scilicet*) {omitted Es} ad (*Titum*) {Timotheum Fi [check Bb]Ly Pz} (*3*) {c added Br} invenitur. Quare ad (*canonistas*) {catholicas Av} (*principaliter pertinet*) {pertinet principaliter Bb Fi Ly Pz Vg} (*haereticos (*secernere*) {sescerne Av Ox, discernere Ba Bb Es Fi Fr Ly Pz Vd Vg}*) {discernere haereticos Ba Es} ab orthodoxis.
Sed alii (*opinionem praedictam*) {istam opinionem Fr, dictam opinionem Vd} reputant omnino (*falsam*) {esse added Vd}, (*dicentes*) {dicunt enim Fr Vd} quod ad theologos (*spectat*) {principaliter added We} quis reputari debeat (*(*catholicus*) {et added Fr}, quis haereticus*) {haereticus et quis catholicus Bb Fi Ly Pz Vg}, (*iudicare*) {iudicari Br Fr}, sed canonistae (*habent*) {habeant Vd} ostendere (*qua*) {quae Av Ox} poena, postquam aliquis (*(*fuerit*) {fuit Av Ox} (*haereticus (*factus*) {effectus Ba Es}*) {factus haereticus Av Bb Br Ly Ox Pz Vd Vf Vg We, effectus haereticus Ba Es}*) {factus fuerit haereticus Fr}, (*debet*) {debeat Fr Ly Pz Vd} secundum (*canonica (*iura*) {principaliter added Av}*) {iura canonica Fr} puniri, quemadmodum iudex secularis, licet nesciat (*aliquem*) {omitted Fi} convincere esse haereticum, postquam tamen (*fuerit sibi*) {sibi fuerit Ba Ly Pz} tanquam haereticus (*ab ecclesia derelictus, non ignorat qua poena secundum iura civilia (*sit*) {est Ba} (*plectendus*) {puniendus Fr Vd}. Iudex (*igitur*) {ergo Av Bb Es Ly Pz Vd Vg, vero Ba, tamen Fr} ecclesiasticus, si (*aliquis*) {quis Ba} (*coram eo fuerit*) {fuerit coram eo Ba Fr Vd} tanquam haereticus*) {omitted Ox} accusatus, habet primo consulere theologos (*quomodo oportet talem convincere*) {omitted Ba} et (*postmodum*) {postea Fr} per canones (*debet*) {habet Bb Fi Ly Pz Vg} (*eum*) {omitted Fr} (*condignae*) {digna Fi, condigna Ox} poenae subiicere. (*Quod*) {Quia Ly} autem (*theologi*) {cathologi Vf} principaliter (*inter*) {super Ly Pz Vg} haereticos et (*orthodoxos*) {catholicos Fr} (*discernant*) {discernere habent We} (*isti ostendunt*) {ostendunt isti Fr}, dicentes (*quod*) {quia Ly Pz} nullus (*est*) {omitted Fr} (*(*habendus*) {omitted Ba} haereticus*) {haereticus habendus Bb Fi Ly Pz Vg} nisi (*qui*) {quia Av Br Es Fr Ox Vf We; in added Vg} (*(*haeresi*) {omitted Es} pertinaci animositate*) {pertinaci animositate haeresi Fr Vd} adhaeret. (*Sed*) {quia added Fr Vd} ad theologos non solum quae assertio (*est inter (*haereses*) {haereticos Ox}*) {inter haereses est Bb Fi Ly Pz Vg} numeranda, sed (*etiam*) {et Ox} (*quae adhesio*) {qui auctor eius Fr Ly Pz Vg; eius added Vd} (*debet pertinax*) {pertinax debet We} aestimari principaliter spectat (*discernere*) {distinguere Fr Vd}. (*(*Ergo*) {igitur Fi; omitted Av Ox} etc*) {omitted Fr Vd}.
(-(*Capitulum 12*) {capitulum 11 Fr; omitted Ba Vd}-) {Allegantur tres rationes quare potius ad canonistam quam ad theologum spectat cognoscere de pertinacia haeresis Av Ox}
Discipulus: Licet mihi (*(*videatur*) {videbatur Ba} probabile*) {probabile videatur Fr} quod ad theologos (*pertinet*) {pertineat Ly Pz Vd Vg} (*principaliter*) {omitted Fi} (*iudicare*) {considerare We} quae assertio (*catholica*) {et added Fr Ox Vd}, quae haeretica, est censenda, (*adhuc*) {ad hoc Av} tamen ignoro an ad ipsos (*principaliter*) {specialiter Fr} (*spectet*) {spectat Ox; si added Ba} (*quis*) {aliquis Ba} (*pertinaciter*) {et added Fr; aut added Ox}, (*quis non pertinaciter*) {omitted Ba Bb Br Es}, adhaeret (*pravitati*) {omitted Fr} (*haereticae*) {assertioni added Fr; et added Br} diffinire. Et (*ideo*) {sic Fr} nescio (*an*) {omitted Es} ad (*eos*) {quos Es} (*principaliter pertineat*) {pertineat principaliter Ba} inter haereticos et orthodoxos (*distinguere*) {diffinire Ly Pz Vg, discernere Fr Vd}, quia error absque pertinacia errantem non reddit haereticum. De hoc (*igitur*) {ergo Av Ba Fr Ly Ox Pz Vd Vg We} velis (*disserere*) {discutere Fr}.
Magister: De hoc (*quidam*) {quidem Vd} canonistae a theologis discordare videntur, dicentes quod ad (*canonistas*) {theologiam Av Ly Pz Vg} (*(*principaliter*) {non added Ly Pz Vd Vg} (*pertinet*) {spectat Ba Es Fr}*) {pertinet principaliter Br} iudicare quis est pertinax (*iudicandus*) {reputandus Ba We; et non ad theologos added Fr Vd}, ad quod (*ponendum*) {vero added Fr} rationibus (*infra*) {in Ox} scriptis videntur (*posse moveri*) {moveri posse Fr}, (*quarum*) {omitted Fr} prima (*talis*) {omitted Fr} est. Nullus errans contra fidem catholicam est pertinax iudicandus nisi (*qui*) {quia Fr} (*correctus*) {correptus Br, corrigendus Ly Pz} a suo praelato suum defendit errorem. (*Ad (*quos*) {alios Vg} (*ergo*) {igitur Fi}*) {ergo ad quos Fr} (*spectat*) {spectet Vd} (*considerare*) {determinare Ly Pz, confirmare Bb} quomodo errantes corripi debeant a praelatis, (*ad illos (*principaliter spectat*) {spectat principaliter Ba We} discernere quis est pertinax iudicandus. (*Sed*) {omitted Pz} (*canonistae*) {ad canonistas Ly} principaliter (*tractant*) {spectat determinare Ly; omitted Pz} quomodo errantes corripi debeant a praelatis*) {omitted Av Es Ox Vg}, quia (*ipsorum*) {omitted Es} est scire (*quando et (*quomodo*) {quo Vf}*) {quomodo et quando Fr} (*(*debeant praelati*) {praelati debeant Av Ba Bb Br Es Fi Ly Ox Pz Vg We} (*contra errantes*) {omitted Es}*) {praelati contra errantes debeant Fr Vd} procedere, (*quod*) {quia Ly Pz} ad (*theologos*) {orthodoxos Vg} minime spectat. Canonistae (*enim*) {autem Ba Es; et added Fr}, non theologi, de accusationibus, (*denunciationibus*) {et added Ba Fr; nunciationibus et Vd}, inquisitionibus (*haereticae pravitatis*) {pravitatis haereticae Ly Pz} et etiam de (*citationibus*) {accusationibus We}, interrogationibus (*et*) {omitted Fi} examinationibus haereticorum (*et*) {de added Bb Es Ly Pz Vd Vg} aliis quae (*spectant*) {spectat Vg} ad iudiciarium ordinem circa errantes servandum (*cognoscunt*) {debent cognoscere Ly Pz, cognoscere Vg}. Ergo ad canonistas (*pertinet principaliter*) {principaliter pertinet Fr Vd} scire quis est pertinax et haereticus iudicandus.
Secunda ratio (*est haec*) {omitted Bb}. Pertinacia est quaedam contumacia, (*secundum*) {sed Av Ox} (*quod*) {omitted Bb Fr Ly Pz Vg} (*Gregorius*) {gregorium Bb Fr Ly Pz Vg; ut added Bb Fi Ly Pz} innuit, (*ut*) {et Bb Fi Ly Pz Vg} (*habetur*) {22 added Ba; 44 added Fr} (*^A(*dist. (*15*) {omitted Ba Fr; 44 Es; 17 Web}*) {15 dist Br} (*c.*) {omitted Fr} Non licuit, et (*beatus Augustinus*) {beatum Augustinum Bb Vg; per beatum Augustinum Frm Ly Pz Vd}, ut (*legitur*) {habetur Frm} (*24*) {14 We}, (*q. 3*) {omitted Av}A^*) {omitted Fr, added Frm}, c. Qui in (*ecclesia*) {sed added Fr}. De contumacia (*autem*) {omitted Fr} (*principaliter tractant*) {tractant principaliter Fr} canonistae, cum contumacia (*attendatur*) {attenditur Ba} (*(*vel respectu respondentis, vel respectu recedentis*) {omitted [ACCEPT THIS VARIANT?] Ba Bb Fi Br Es Ly Pz Vg We}, vel respectu non venientis, vel respectu non restituentis*) {omitted Fr Vd}, vel (*respectu*) {rectum Ly} non respondentis (*(*aut*) {vel Fr Vd; respectu added Fr} obscure respondentis*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg We}, (*vel respectu recedentis*) {omitted [OR ELSE ACCEPT THIS] Vf We} vel respectu (*non*) {omitted Fi Fr Ly Pz} (*exhibentis*) {vel respectu non venientis added Fr Vd}, quae omnia (*citationem*) {citationes Ox} (*praesupponunt*) {primo supponunt Ba} ad hoc (*quod*) {ut Ba} (*quis*) {aliquis Fr Ly Pz Vd Vg} contumax reputetur. De citationibus autem (*et*) {in Bb Fi Ly Pz Vg; de added Es Vd} his quae (*ad*) {in Ox} iudiciarium ordinem pertinere noscuntur non theologi sed canonistae (*considerant*) {considerare Bb}. Ergo (*ad ipsos principaliter*) {principaliter ad ipsos We} spectat scire quis est (*pertinax*) {contumax Ly Pz Vg} (*et*) {omitted We} haereticus iudicandus.
Tertia ratio est haec. Ad quem (*spectat (*^Aalicuius criminis*) {alicuius criminis spectat Fr} punitio, ad eumdem spectatA^*) {omitted Bb} (*eiusdem*) {eius Av Ox Vc} (*criminis*) {puniendi added Ly Pz Vf} cognitio, quia crimen incognitum (*puniri non debet*) {non debet puniri Fr}. Sed ad canonistas principaliter spectat quomodo pro pertinacia (*quis (*debeat*) {debet Bb}*) {debet quis Bb Fi, debeat quis Br Es Fr Vg We} puniri. (*Ergo*) {igitur Fi} ad eosdem (*(*spectat*) {spectant Pz} principaliter*) {principaliter spectat Fr} (*scire*) {omitted Ly Pz Vf Vg} quis est pertinax (*iudicandus*) {iudicare Ly Pz Vf}.
(-(*Capitulum 13*) {capitulum 12 Fr; omitted Ba Vd}-) {Probatur tripliciter quod ad theologos potius spectat cognoscere de haeresi Av Ox}
Discipulus: Narra assertionem contrariam (*cum*) {suis added Fr} motivis (*eiusdem*) {omitted Fr; earum Vd}.
Magister: Alii dicunt quod ad theologos (*(*spectat*) {pertinet Ba} (*scire (*principaliter*) {omitted Fi}*) {pricipaliter scire Br Vd}*) {principaliter spectat scire Fr} quis (*pertinax est*) {est pertinax Fr} (*habendus*) {iudicandus Fr}.
Primum autem (*motivum*) {omitted We} (*eorum*) {omitted Ba Br Fr} est tale. Ad theologos (*(*(*pertinet*) {spectat Fr} principaliter*) {principaliter pertinet Av Br Es Ox Vd We, principaliter spectat Fr} tractare*) {principaliter tractare pertinet Ba} de illis criminibus quae directe (*(*committuntur*) {convertuntur Es} in Deum*) {in Deum commituntur Fr}, quia, cum theologia sit de Deo sicut de principali subiecto, (*ipsa*) {principaliter added Ly Pz Vg} habet (*considerare*) {et punire added Fr} crimina (*quae*) {in deum added Fr; immediate added Vd} (*committuntur*) {convertuntur Es} (*in ipsum*) {immediate Fr}. Pertinacia autem pravitatis haereticae directe (*in Deum (*committitur*) {convertitur Es}*) {committitur in Deum Ba}. (*Ergo*) {igitur Fi} ad theologos (*pertinet (*principaliter*) {omitted Es}*) {principaliter pertinet Ba Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg We} de pertinacia perscrutari.
(*Secundum motivum*) {motivum secundum Ba} est tale. Eadem est scientia contrariorum, (*nam*) {et added Av Br Ox Vc; omitted Es} idem est iudex [TEXT?] (*sui*) {veri Ly Pz, recti Fr} et (*obliqui*) {sed added Fr Vd}. Fides (*autem*) {omitted Fr Vd} et haeretica pravitas sunt (*contraria*) {igitur added Ly Pz; et added Fr}. Ad theologos (*vero*) {omitted Fr Ly Pz Vg} (*principaliter (*^Apertinet*) {pertinet principaliter Ba Vd We} (*considerare de fide*) {determinare de fide sive considerare Vd}A^*) {de fide pertinet considerare Fr}. (*Ergo*) {igitur Fi} ad eosdem (*spectat*) {pertinet Fr Ly Pz Vd Vg; principaliter added Fr} (*considerare*) {principaliter added Ba Vd} de (*haeretica pravitate*) {pravitate haeretica Av Ba Bb Es Fi Ly Ox Pz Vd Vg We}, et per consequens de pertinacia, sine qua haeretica pravitas minime reperitur.
Tertium motivum est (*hoc*) {omitted Fr Ly Pz Vg}. Quando scientia superior et inferior (*considerant*) {considerat Es} de (*eodem*) {eadem Vg}, notitia illius (*principalius*) {principaliter Av Fr Ox} spectat (*ad scientiam*) {omitted Ox; magis ad added Fr} superiorem quam (*ad*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg We} inferiorem, (*quia*) {scientia added Vd} (*superior*) {omitted Ly Pz Vg} cognoscit per causas superiores et per (*priora*) {prima Ly Pz Vg} principia. Sed de pertinacia (*haeresis*) {haeresim Fr} considerat (*tam*) {omitted Fr} theologia (*quam*) {et etiam Fr} scientia (*canonistarum*) {[THE ARGUMENT NEEDS SOMETHING LIKE THIS] iuristarum Bb Fi Ly Pz Vg; igitur (ergo Fr Vd Vg; ad theologia added Bb) et (cum Fr Ly Pz Vd) theologia sit (sicut Bb Fi Vg) scientia (omitted Bb Fi Vg) superior scientia vero canonistarum sit (sicut Fi Vg -- [check Bb]; scientia added Fr Vd) inferior added Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg}. (*Ergo*) {sequitur quod Fr Vd} ad theologiam principalius spectat (*de pertinacia considerare*) {etc Bb Fi Fr Ly Pz Vg; etc added Vd; considerare de pertinacia Fr}. Maior est certa, ut videtur; minor (*ostenditur*) {sic added Fr}. Nam quod de pertinacia (*consideret*) {considerat Fr} (*scientia*) {omitted Vd} (*canonistarum*) {canonum Ly Pz Vg; hoc added Fr Vd} est notum et ipsi concedunt. Quod (*vero*) {etiam Fr} theologia (*consideret*) {habet considerare Fr} de (*eadem*) {eodem Bb Ly Pz Vg} patet aperte, cum Apostolus ad (*Titum*) {Tim Fi Ly Pz} (*3*) {c. added Ba Br} (*doceat*) {docebat Ba Es} haereticum (*devitandum*) {hominem devitari Fr Vd, diiudicandum Bb; ii added Ba}, et in evangelio (*pertinaciam*) {pertinacia Av Ox; John 12 et 15 added Oxb} Iudaeorum (*nolentium (*credere (*Christo*) {christus Fi}*) {Christo credere Vd}*) {Christo credere nolentium Fr} ipsamet veritas (*reprehendat*) {reprehendit Fr Ly Pz Vd Vg}.
Discipulus: In (*toto*) {omitted Ba Es} evangelio de pertinacia (*mentio non habetur*) {non habetur mentio Ba}. Quomodo (*ergo*) {omitted Ly Pz} dicunt isti quod Christus (*Iudaeorum pertinaciam*) {pertinaciam iudaeorum Fi} (*in evangelio*) {omitted Fi Ly Pz Vg} reprehendit?
Magister: Ad hoc (*respondent*) {respondetur Ly Pz Vg, respondet Av Ox} (*quod*) {quia Fi} licet de hoc nomine pertinacia vel pertinax (*nulla*) {non sit Fr, non Vd} (*in evangelio mentio*) {mentio in evangelio Br Fr} (*fiat*) {omitted Fr}, tamen de (*re*) {per ipsum added Fr} (*significata*) {signata Ba Es Fr Vg} (*(*saepe*) {omitted Fi Vd} fecit Christus*) {fecit Christus saepe Bb Ly Pz Vg} (*sermonem*) {mentionem Fr, mentionem vel sermonem Ly Pz}.
Discipulus: Ubi?
Magister: Ioanne [Ioannis?] (*15*) {3 Ba, 12 Fr; omitted Es}, ubi ait de Iudaeis, "Si non (*venissem*) {venisses Av} et (*locutus*) {non [ACCEPT?check Vf]added Av Ba Bb Br Es Fi Ox Vc Vg We; eis non added Fr Vd} (*fuissem*) {fuisses Av} (*eis*) {omitted Ly Pz Vd Vg}, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non habent de peccato suo", ubi (*Christus*) {Christo Av} declarat (*Iudaeos*) {Iudaeis Es} (*fuisse*) {omitted Ba Es} in (*suis erroribus*) {erroribus suis Fr Ly Pz Vd Vg} pertinaces quia sibi credere (*noluerunt*) {nolerunt Bb; pertinaces added Es}. (*Unde subdit, "Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Nunc autem (*et*) {omitted Fr Vd} viderunt et (*oderunt*) {et added Av Br} me et patrem meum", ubi eos pertinaces ostendit quia operibus credere noluerunt*) {omitted Ox}. (*Maliciam*) {etiam added Fr Vd} (*et*) {etiam Av Ba Br Ox We, autem Es} (*pertinaciam*) {pertinacie Av Ba Br Ox We} (*Iudaeorum*) {eorum Fr} (*indicat manifeste cum*) {indicans in communitate tamen Ly Pz Vg}, ut (*habetur*) {dicitur Br} Matthaei (*11*) {2 Vc, 20 Fr}, exprobrat civitatibus quae sibi (*credere*) {noluerunt vel added Ba Es} (*renuerunt*) {noluerunt Bb Fi Ly Pz Vg}.
(-(*Capitulum 14*) {capitulum 9 Ox, capitulum 13 Fr; omitted Ba Vd}-) {Respondetur ad rationes pro canonistis dicente quod simpliciter ad theologos spectat sed quantum ad aliquas circumstantias ad canonistas quodque non omnis contumacia dicitur pertinacia nec cognoscere semper pertinet ad iudicem qui punit Av Ox}
Discipulus: Quantum (*adhuc*) {ad hoc Av Bb Ly Ox Pz Vd Vg} (*intelligo*) {vel added Ly Pz} plus (*mihi placet*) {placet mihi Fr Ly Pz Vd Vg} (*(*assertio ista*) {ista assertio Ba Bb Vd Vg, illa assertio Fi} (*secunda*) {omitted Av}*) {ista secunda assertio Fr}, et (*ideo*) {mihi added Fr Vd} indica quomodo (*isti*) {omitted Ba Fr} ad (*rationes*) {tres added Ly; duas added Pz Vg} contrarias respondere nituntur.
Magister: Ad primam (*nonnulli respondent*) {respondent nonnulli We} dicentes quod licet (*in genere*) {omitted Fi} theologi (*principaliter (*debeant*) {debent Ba}*) {debeant principaliter Br} scire quis est pertinax iudicandus, tamen aliquem modum specialem errantem de pertinacia convincendi magis ex intentione propter aliquas circumstantias considerant canonistae, (*licet*) {sed Vc; etiam added Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} (*de tali modo, si*) {si de tali modo Bb Fi Fr Ly Pz Vd Vg} inter canonistas dubitatio (*et dissensio*) {omitted Bb Fi Ly Pz Vg} oriretur, ad theologos, (*applicando (*theologica*) {omitted Bb} et universalia ad particularia, (*spectaret*) {spectarunt Es}*) {viderentur esse applicanda et universalia et particularia Fr, videretur applicanda et universalia ac particularia Vd, videretur applicando et universalia ad particularia vera Vg, videretur applicandum qui sciunt universalia ac particularia Ly Pz} (*profundius*) {spectaret added Fr; spectarent added Vd} et certius (*iudicare*) {iudicarent Vd}, licet forte (*cum*) {omitted Br; dubitatione added Vc} investigatione et deliberatione prolixa et magna. Unde dicunt quod (*(*sunt*) {omitted Ox} multi*) {multi sunt Ba Bb Br Es Fi Fr Ly Pz Vd Vg We} modi deveniendi (*in*) {ad Fr Ly Pz Vg} (*notitiam*) {notitia Ox} (*pertinaciae*) {pertinacem Vd} alicuius errantis contra fidem, quorum (*aliqui*) {aliquae Av} (*respiciunt*) {inspiciunt Vc} (*ordinem (*iudiciarium*) {ut added Fr}*) {iudicem ordinarium Vd}, puta si errans citatus ad iudicium venire (*recusat*) {recusaret vel Fr, recusaret Vd}, si (*veniens*) {venies Ox} (*renuit*) {renuerit Ba Ly Pz Vg, respueret Vd} (*respondere*) {vel added Fr}, (*si*) {et Ly Pz; omitted Vg} (*subterfugere*) {nititur fugere Vd} iudicium et examinationem malitiose molitur. (*Tales*) {similes Bb Ly Pz Vg} autem (*modos*) {omitted Es} convincendi haereticos quantum ad (*circumstantias multas*) {multas circumstantias Fr} ordinem (*iudiciarium*) {seu iustitiarium added Vd} respicientes (*magis explicite*) {explicite magis Ly Pz Vg} tractant canonistae quam theologi. In genere, tamen, et quantum ad multos (*alios*) {omitted Fr} modos (*convincendi*) {aliquem added Fr} de pertinacia, magis spectat ad theologos (*(*de pertinacia*) {omitted Fr Ly Pz Vg} pertractare*) {pertractare de pertinacia Vd}.
Discipulus: (*Potest*) {possetne Fr} aliquis convinci (*de pertinacia*) {omitted Fr} extra iudicium?
Magister: Nemo convincitur auctoritate (*officii*) {iudicii Ly Pz Vg} extra iudicium (*vel*) {omitted Es} sine iudicis auctoritate, (*aliquis tamen*) {tamen aliquis Fr} (*extra iudicium convincitur*) {convincitur extra iudicium Fr} quantum ad hoc, quod eius malitia (*per*) {propter Ly Pz Vg} evidentiam rei ad notitiam (*pervenit*) {perveniat Fi} aliorum in tantum ut liceat absque temeritate ipsum pertinacem haereticum reputare.
Discipulus: Dic ad (*formam*) {primae added Fr} rationis (*illius*) {omitted Fr Vd} (*primae*) {opinionis Ly Pz, primo Vd; omitted Fr}.
Magister: Ad (*formam*) {primam Fr} dicitur quod (*cum accipitur quod*) {omitted Br} nullus errans contra fidem est pertinax iudicandus nisi (*qui*) {quia Ba} (*correctus*) {correptus Br, corrigendus Ly Pz} a suo praelato suum defendit errorem, (*dicitur*) {omitted Bb Br Fi Ly Pz Vg We} (*quod*) {omitted Br We} (*hoc*) {omitted Vc} est manifeste falsum, quia sunt alii (*modi*) {minus Bb; deprehendendi added Fr} extra (*omne*) {omitted Fr} iudicium (*deprehendendi*) {omitted Fr} (*errantem in pertinacia*) {in pertinacia errantem We} (*manifesta*) {manifeste Ba}. Nam (*qui*) {si quis Fr} (*iuraret se*) {iudicaret Vd} in perpetuum aliquam (*haeresim*) {haeresi Bb; defensare vel added Ly Pz Vg} (*defensurum*) {defensare Fi}, de (*qua*) {nec added Frb} in decretis (*et*) {nec in Fr; in added Ba Ly Pz Vd} tota scientia canonistarum nulla fit mentio (*sed*) {hic Av} (*in*) {omitted Vg} theologia duntaxat, (*theologi*) {et added Fr} non canonistae (*talem*) {tales Av} (*deprehenderent*) {reprehenderent Ba, deprehendent Ox Vc, deprehenderunt Vg} (*in*) {de Fr Vd} pertinacia manifesta.
Ad (*secundam rationem*) {rationem secundam Fr} dicitur quod omnis contumacia est pertinacia, sed (*non*) {econtra nec added Ly Pz} omnis pertinacia est (*(*contumacia*) {reputanda added Fr Vd} ((*stricte*) {stricto Bb Fi Ox Vg} (*accepto*) {omitted Bb Fi Vg}*) {sub Ly Pz} vocabulo contumaciae) (*reputanda*) {reputando Av; omitted Fr Vd}, et ideo licet canonistae de contumacia principaliter (*considerarent*) {considerent Fr We, considerant Vd}, (*non*) {tamen added Fr} sequitur quod de pertinacia principaliter (*perscrutentur*) {perscrutarentur Ly Pz}, quia saepe scientia (*superior*) {considerat added Fr} de universalibus (*et*) {scientia vero Fr; omitted Vd} (*inferior*) {vero added Vd} de particularibus (*tractat*) {tractant Ly Pz Vd}. (*Nec*) {ut Vd} Gregorius et Augustinus dicunt quod omnis pertinacia (*est contumacia*) {omitted Bb}, (*licet*) {sed Fi Ly Pz Vg, hoc Ox} (*intelligant*) {intellexerunt Ly Pz, intelligerint Vg} quod saepe haeretici (*(*(*pro*) {per Av} contumacia*) {omitted Br} (*sint*) {sunt Ly Pz Vd}*) {sint pro contumacia We} (*iudicialiter*) {omitted Ba; iudicare Vg} condemnandi.
Ad tertiam rationem (*respondent*) {dicunt We; dicentes added Fr} quod ad quem (*spectat*) {omitted Ly} (*alicuius criminis punitio ad eundem spectat*) {omitted Vg} eiusdem (*criminis*) {omitted Fi} (*aliqualis cognitio, saltem (*generalis*) {generaliter Av} et confusa vel accepta ab alio, sed non oportet quod (*ad (*ipsum*) {eum We}*) {omitted Fi} principaliter (*spectet*) {pertineat Fr Vd} eiusdem criminis*) {omitted Ox} perscrutatio (*scientialis*) {sententialis Es} (*vel*) {et Fr} (*subtilis*) {et specialis added Ly Pz} cognitio et profunda. Ad iudicem (*namque*) {quoque Es} secularem spectat ultima punitio haeretici a suo errore (*resilire*) {silere Av Ox} (*nolentis*) {nolenti Pz} postquam fuerit (*seculari relictus iudicio*) {relictus iudicio seculari}, et tamen ad (*(*secularem*) {talem Ba} iudicem*) {iudicem secularem Ly Pz} non spectat (*principaliter scire*) {profunde added Bb Fi Ly Pz Vg We; scire profunde et principaliter Fr Vd} quis (*est*) {sit Ly Pz; omitted Vg} haereticus reputandus. Iudices (*etiam*) {enim Vd} seculares falsarios monetarum (*et*) {omitted Av} mechanicos contra artes suas falsa opera facientes condigna poena plectere debent, (*et*) {omitted Ly; quia Pz} tamen (*monetarii*) {monetariis Bb} et mechanici falsitatem monetae (*et*) {omitted Ba Es} (*(*operum*) {opera Ly Pz Vg} (*aliorum*) {aliquorum Ba}*) {aliorum operum Fr Vd} acutius quam iudices deprehendunt. Sic licet canonistae (*considerent*) {considerant Av Ba Ox} quomodo pertinaces in (*errore*) {errorem Ba Es Ox} contra fidem (*oportet*) {essent Vd} iuste (*puniri*) {puniendi Vd}, theologi tamen (*multo*) {fortius added Ba Fr Vd; fortius et added Ly Pz Vg} (*certius*) {omitted Ba Fr Vd} errantes (*in pertinacia*) {pertinaciter Ly Pz Vg} deprehendunt, quemadmodum (*(*suspensores*) {suspensuri Bb Vg} (*furum*) {furium Vd}*) {tortores Ly Pz} melius (*(*sciunt*) {sciant Fr} quam iudices*) {quam iuduces sciant Fr} quomodo (*debent*) {debeant Fr Ly Pz Vd Vg} suspendi (*latrones*) {sed added Fr}, gravitatem (*tamen*) {autem Vd; omitted Ba Fr; vero Es} latrocinii minus cognoscunt.
(-(*Capitulum 15*) {capitulum 14 Fr Vd; omitted Ba}-) {Declarat quae sunt illa quae de haereticis pertinet cognoscere ad canonistas, et secundum literam de aliquibus, non autem secundum profundum intellectum Av Ox}
Discipulus: Dic breviter quae (*sunt*) {sint Fr} illa (*secundum (*istos assertores*) {assertores istos Ly Pz, istas assertiones Ba Es} quae habent canonistae de haereticis indagare*) {quae habent canonistae de haereticis indagare secundum istas assertores Fr}.
Magister: Dicunt (*isti*) {omitted Vd} quod (*(*canonistae*) {omitted Ba Bb} non (*^Asolum*) {non solum canonistae Fi Fr Ly Pz Vg} habent (*disserere*) {discernere Fr We} qua poena (*secundum iura (*canonica*) {canonistas Vd; omitted Es}A^*) {omitted Bb} (*oporteat*) {oportet Bb Fi Ly Pz Vg}*) {oporteat secundum iura canonica Fr} haereticos castigare, (*sed*) {etiam added Fr} qualiter sit contra haereticos (*iudicialiter procedendum*) {procedendum iudicialiter Ba}---(*quomodo (*scilicet*) {omitted We; contra haereticos added Bb Ly Pz Vg}*) {scilicet quomodo Fr} formandi (*sunt libelli accusatorii et alii, (*et*) {omitted Ly Pz Vg} quomodo producendi*) {omitted Av} sunt testes, et alia quae ad iudiciarium ordinem spectant---(*oportet*) {contra Fr} eos cognoscere. (*Propter (*multas etiam*) {etiam multas Ly Pz} haereses quae in libris eorum reperiuntur (*damnatae*) {damnandae Es}*) {omitted Fr} (*possunt*) {etiam added Fr} de (*multis*) {aliis added Fr} discernere an sint haeretici (*iudicandi*) {propter multas haereses quae in libris eorum reperiuntur damnatae added Fr}, licet de (*hoc*) {hac Ba} valeant theologi profundius iudicare. Licet enim in biblia de (*haereticis*) {haeresi Es} sub (*(*isto*) {hoc Fr; omitted Vd} nomine*) {nomine illo Bb Fi Ly Pz Vg, nomine isto Av Br Ba} raro mentio (*habeatur*) {habetur Fr}, sancti tamen bibliae tractatores de haereticis (*saepe*) {semper Ly Pz Vg} per principia in (*scriptura sacra*) {sacra scriptura Ly Pz} tradita quomodo sit aliquis haereticus cognoscendus (*magnos tractatus*) {magnum tractatum Fr} (*efficiunt*) {effecerunt Ba Fr}, de quibus in libris canonistarum (*plurima*) {plura Ba Fr} inseruntur. (*Praeter (*quae*) {omitted Av Ox}*) {praeterque Fr} (*et*) {autem Av Ox; omitted Fr} determinationes (*ecclesiae*) {quae added Ba Es} in (*(*scriptura*) {sacra et added Fr} (*divina*) {sacra We}*) {divina scriptura Fi} fundatas, fere omnia alia de haereticis in libris eorum inventa non quis sit (*habendus (*haereticus*) {sentire Ox}*) {haereticus habendus Es We} sed (*quomodo*) {quando Ox; omitted Es} sit contra haereticos in iudicio procedendum et qua (*(*debeant poena*) {poena debeat Ba} feriri*) {poena feriri debeant Fr} declarant, quod in titulo de haereticis qui in libro decretalium est insertus patenter apparet. Praedicta autem (*quia*) {quae Fr} sunt (*positiva particularia*) {particularia positiva Fr Vd} et ex inventione (*pendent*) {pendet Ox, dependent Br} humana non sunt de consideratione theologorum, (*qui*) {quin Ba} (*(*principaliter*) {principia Vc} talia*) {talia principaliter Ly Pz} non considerant. Per (*regulas*) {rationes Ly Pz Vg} tamen universales ad ipsos pertinet iudicare, ubi deficeret (*prudentia canonistarum*) {canonistarum prudentia Ba Bb Br Es Fi Ly Pz Vd Vg, canonistarum scientia Fr}, an leges (*ecclesiasticae*) {ecclesiae Fr} de haereticis certis modis plectendis (*et*) {omitted Av} (*modo*) {modus Av Ox} procedendi contra (*eosdem*) {eos si Fr Vd; in added Fi Pz} scripturis (*(*sint*) {sunt Ba, sit Bb} adversae (*divinis*) {divinae Av}*) {divinis sint adversae Fr}, quia si leges huiusmodi (*contrariarent*) {contrariarentur Av Ba Bb Es Fi Fr Ly Pz Vd Vg} (*scripturae (*sacrae*) {divinae We}*) {sacrae scripturae Ba Fr Vd} non[check whether non in all witnesses] (*essent*) {possunt Br} (*aliqualiter*) {aliter Ly Pz Vg} tolerandae. (*Explicit (*liber primus*) {primus liber Fr}*) {omitted Av Bb Ly Pz Vd; de haereticis added Es; primae partis dyalogorum in quo investigatur ad quos scilicet an ad theologos vel canonistas pertinet iudicare principaliter quae asertiones sint catholicae et quae haereticae et qui catholici et qui haeretici sunt censendi added Fr}.
Return to Table of Contents